कूर्मपुराणम्

तस्मिन्नेव काले, ये रात्र्या सह संयुक्ताः सन्ति, ते दिवसरात्र्योर्मध्ये स्थितिं पूजयामासुः। ततोऽस्य रजोगुणावृताः पुत्राः, मानुषा नाम, अभवन्। तस्य तेजः, हे मुनेयः, या प्रभा सन्ध्या इत्युच्यते, तदभवत्। पुनः स भगवान् तमोरजस्संयुक्तां रूपमभिसंधाय, तमोरजःप्रधानान् पुत्रान्, शक्तिमन्तः निशाचरान्, ससर्ज। ततोऽन्यांश्च रजस्तमोगुणाभिभूतान् भगवान् सृष्टवान्। केचित् तस्य मुखात्, केचित् च उदरात् समुत्पन्नाः। रोमभ्यः तु वन्यफलभक्षिण्यः स्त्रियः जाताः। मुखात् स प्रथमं यज्ञानां मध्ये अग्निष्टोमं ससर्ज। तस्य दक्षिणतो मुखभागात् बृहद् साम तथा उक्थं च ससर्ज। पश्चिमतो मुखात् वैरूपं चातिरात्रं चोत्पादितवान्। उत्तरतो मुखात् अनुष्टुभं सवैराजं च ससर्ज। एवं ब्रह्मा, प्रजापतिः, सृष्टौ प्रवृत्तः सन्, स्थावरजङ्गमानि भूतानि ससर्ज। अक्षरं च क्षरं च, स्थावरं जङ्गमं च द्वे—एवं द्विधा सृष्टानि। एतानि भूतानि पुनः पुनः सृज्यमानानि तस्मै एव प्रतिनिवर्तन्ते। तस्मिन्नेव लीयन्ते, अतः तस्य तद् रोचते। सृजितानां भूतानां कर्माणि स्वयं स्रष्टा विधत्ते। आदौ महान् प्रभुः तान् वेदवाक्यैः ससर्ज। रात्र्यन्ते अजः पुनस्तानि एव भूतानि तेषां ददाति। तानि एव भूतानि, तानि एव अवस्थाः, युगादौ पुनः दृष्टानि भवन्ति। यदा तेन प्रजासृष्टाः प्राज्ञेन न ववृद्धुः, तदा स बुद्धिं चिन्तयामास, या कार्यनिश्चयाय प्रयुज्यते। रजःसत्त्वावृताः स्वभावतः स्थिताः, तमः तु निगृह्य, तदा द्वन्द्वं जातम्। तदा ब्रह्मा स्वं तेजोमयं रूपं सन्दधे। तस्य अर्धेन भगवान् स्त्रीं पुरुषं च विराजं ससर्ज। सा स्वैः महिमा दिवं पृथिवीं च व्याप्य प्रतिष्ठिता। यः पुरुषात् पुत्रः अभवत्, स विराजः, अव्यक्तात् जातः। सा देवी शतरूपा नाम, घोरं तपः तप्तवती। तस्मात् शतरूपायाः द्वौ पुत्रौ अभवताम्। तयोः मनुः स्वां दुहितरं प्रसूतिं दक्षाय ददौ। यज्ञः च दक्षिणा च, येन जगत् पुष्टम्। तौ स्वायम्भुवे युगे देवेभिः यामा इति कथितौ। स तस्याः कन्याः अपि ससर्ज; तासां नामानि शृणु। बुद्धिः, लज्जा, वपुः, शान्तिः, सिद्धिः, कीर्तिः, त्रयोदशी—एताः ज्येष्ठाः। तासां च कनिष्ठाः एकादश कन्याः श्रोत्रसुमुख्यः। संततिः, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा, तथा स्वधा। पुलस्त्यः, पुलहः, क्रतुः धर्मज्ञः—एते ऋषयः, तपस्विनां श्रेष्ठाः, ख्यात्यादिकन्याः पत्नीरगृह्णन्। एवं सृष्ट्याः आरम्भे ब्रह्मणा वेदवाक्यैः, गुणत्रयसंयुक्तैः भूतैः, प्रजाः, यज्ञाः, ऋषयः, कन्याः च सृष्टाः, ताः च धर्मपथं प्रचालयन्ति।