कूर्मपुराणम्

कुरुक्षेत्रे कुब्जाम्रे भ्रिगुतुङ्गे च महातीर्थे, विशेषतः सरस्वत्यां, विशेषेण च पुष्करे, तत्र च वेत्रवत्याः विपाशायाश्च तीरेषु, विशेषतः गोदावरीतीरे, पितरः सर्वदा तृप्तिम् अनुभवन्ति। तत्र गोधूमयवमाषदानं कृत्वा मासमेकं पितृणां तृप्तिः लभ्यते। श्राद्धकाले च विदार्याः भरण्डमूलस्य च दानं कर्तव्यम्। श्रद्धया शृङ्गाटकं कशेरुकं च दातव्यं श्राद्धे। मेषमांसस्य दानेन चत्वारि मासानि, पक्षिमांसस्य पञ्च मासान्, अजमांसस्याष्टौ मासान्, रौरवमांसस्य नव मासान्, शशकूर्ममांसस्य एकादश मासान्, वार्ध्रौणमांसस्य तु द्वादशवर्षपर्यन्तं पितरः तृप्तिम् अनुभवन्ति। मुनिभिः यत्किञ्चिदन्नं दीयते, तत् अनन्तफलदं स्मृतम्। यत् किञ्चिद् श्रद्धया श्राद्धे दीयते, तत् अक्षयम् उच्यते। श्राद्धकाले कुम्भीकष्माण्डं लौकीं वृन्ताकं तृणं सुरसां च परिहर्तव्यम्। राजमाषं महिषक्षीरं च त्याज्यम्। हे द्विजोत्तम, एतानि सर्वाणि अत्यन्तं परिहर्तव्यानि श्राद्धकाले। मृदुना मनसा शुचिना च पिण्डोदकं पक्त्वा श्राद्धं सम्पादयेत्। देवपितृभ्यः दानकाले अतिथिः तीर्थरूपेण दृष्टव्यः। ये व्रतानि पालयन्ति, नियमस्थाः सन्ति, यथाकालं आगच्छन्ति, ऋग्वेदमधिकृत्य त्रिसौपर्णं त्रिमधुरं वेदितुं शीलवन्तः, अथर्वशिरसः पठकाः, विशेषतः रुद्राध्यायविदः, मन्त्रब्राह्मणज्ञः धर्मशास्त्रपाठकः, ब्राह्मणदानपरम्परायाः शुद्धयोनिरेव, सहस्रगुणं ददाति, गुरुदेवाग्न्यर्चनपरः, विद्यायाम् एकचित्तः, महादेवपूजनरतः, वैष्णवः, पङ्क्तिपावनः, यज्ञशीलः, दाननिष्ठः, सावित्र्यनुष्ठानरतः, अग्निचयनानन्तरं स्नातः, आत्मज्ञानी यतिः, श्रद्धावान् पितृकर्मनिष्ठः, अथर्ववेदानुगामी मोक्षकामः, अनासक्तः—एते सर्वे पङ्क्तिपावनाः कथ्यन्ते। यदि एते न सन्ति, नैष्ठिकं संयतं वा उपकुर्वाणं भोजयेत्। यदि एते अपि न सन्ति, गृहस्थं यत्नशीलं अपि भोजयेत्। वेदविदां फलम् सहस्रगुणं दानफलात् अधिकं भवति। अन्ये द्विजातयः हविष्यान्नदानकाले भोजयितव्याः यदि पूर्वोक्ताः न लभ्यन्ते। एषः पर्यायः धर्मिष्ठैः सदा आचरितः। दुहितुः पुत्रः, वागीशः, बन्धुः, ऋत्विक्, यजमानः—एतान् भोजयेत्। दक्षिणाभिमुखं दानं राक्षसम् उच्यते, तस्य परत्र न फलं विद्यते। शत्रुणा भुक्तं हविर्नाम मृत्युः अनर्थकं भवति। एवं श्राद्धकर्मणि देशकालसंपन्नं विधिपूर्वकं दानं कृत्वा, शुद्धेन मनसा श्रद्धया च पितरः सन्तोषयेत्, धर्मस्य च महत्त्वं सम्यग् अवगच्छेत्।