कूर्मपुराणम्

तस्मात् द्विजातिभिः भोगमोक्षार्थं श्राद्धं कर्तव्यम्। पुत्रजन्मादिकाले यत् श्राद्धं क्रियते, तद् पर्वदिने पार्वणं इति कथ्यते। एकस्य पितरः श्राद्धं यत्, तद् एकोदिष्टं ज्ञेयम्; श्राद्धं श्रेयसः प्राप्त्यर्थं पार्वणं इति। यात्रायाः प्रसङ्गे षष्ठ्यां तिथौ श्राद्धं विधीयते, तद् सावधानतया कर्तव्यम्। देवतानां कृते यद् अष्टमीश्राद्धं क्रियते, तद् भयात् मुक्तिं ददाति। विशेषतः केषुचित् देशेषु यत् पुण्यं लभ्यते, तद् अनन्तम्। पितरः श्लोकं गायन्ति, तं बुद्धिमन्तः उद्घोषयन्ति। यदि तेषु समवेतानां एकः अपि गयां गच्छति, तेन पितरः विमुक्ताः भवन्ति, स च परमं पदं प्राप्नोति। विशेषतः वाराणस्यां, यत्र हरः स्वयं तिष्ठति; कुरुक्षेत्रे, कुब्जाम्रे, भृगुतुङ्गे, महातीर्थे च; विशेषतः सरस्वत्यां, पुष्करे च; वेत्रवत्याः, विपाशायाः, विशेषतः गोदावरीतीरे; नद्याः तटे पितरः सदा तृप्ताः भवन्ति। गोधूमैः, तिलैः, मुद्गैः च यः श्राद्धे समर्पयति, तेन पितरः मासमेकं तृप्यन्ति। श्राद्धकाले विदार्याः भरण्डमूलं च दातव्यम्। श्राद्धे शृङ्गाटकं कशेरुकं च यत्नेन दातव्यम्। मेषमांसैः पितरः चतुर्मासं तृप्यन्ति; पक्षिमांसैः पञ्चमासं; अजमांसैः अष्टमासं; रौरवमांसैः नवमासं; शशककूर्ममांसैः एकादशमासं; वार्ध्रोणमांसैः द्वादशवर्षाणि तृप्तिः स्थिरा। मुनीनां भोजनं सर्वरूपेण अनन्तफलदं मन्यते। यत् श्राद्धे यत्नेन दत्तं, तत् अक्षयम् उच्यते। श्राद्धे कदली, लौकी, वर्ताकी, तृणं, सुरसा च त्याज्याः। राजमाषः महिषदुग्धं च श्राद्धे न दातव्यम्। हे द्विजश्रेष्ठ, एतानि सर्वाणि श्राद्धकाले अत्यन्तं त्याज्यानि। सौम्यचित्तेन, शुद्धतया, पिण्डैः शाकान्नैः च श्राद्धं कर्तव्यम्। देवपितृहोमकाले अतिथिः तीर्थरूपः इति मन्यते। ये व्रतानुष्ठानपरः, यथाकालं आगच्छन्ति, ऋग्वेदमन्त्रबहुलः, त्रिसौपर्णवेदितः, त्रिमधुरज्ञः, अथर्वशिरसः पाठकः, विशेषतः रुद्राध्यायपाठकः, मन्त्रब्राह्मणज्ञः, धर्मग्रन्थपाठकः, ब्राह्मणदानपरम्परायाः, शुद्धयोनीः, सहस्रगुणदानकर्ता, गुरुदेवाग्निपूजननिष्ठः, ज्ञानाभिलाषी, महादेवपूजकः, वैष्णवः, पङ्क्तिपावनः, यज्ञशीलः, दाननिष्ठः, सावित्रीजपपरः, अग्निचयनस्नातः, आत्मज्ञः, संयतात्मा, श्रद्धालु, पितृकर्मनिष्ठः ब्राह्मणः—एते सर्वे पङ्क्तिपावनाः इति ज्ञेयम्।