कूर्मपुराणम्

सूर्यग्रहणे वा चन्द्रग्रहणे च यदा भोजनस्य समयः प्राप्यते, तदा तस्य भक्षणं न कर्तव्यम्; ग्रहणस्य समाप्तौ स्नानं कृत्वा पश्चात् एव भोजनं विधीयते। यदि ग्रहणं न समाप्तम्, न वा सूर्यः अथवा चन्द्रः अस्तं गतः, तर्हि तस्य दिने भोजनं न कर्तव्यम्, किन्तु प्रभाते अनन्तरं एव भक्षयेत्। यज्ञशेषस्य भोजनं क्रुद्धेन वा विक्षिप्तचित्तेन वा न कर्तव्यम्। यस्य वेदाध्ययनं केवलं जीविकायै, तस्य जीवितं निष्फलमेव। यद् यद् पादत्राणानि धारयन् भक्षयति, तत् सर्वं राक्षसं विज्ञेयम्। खण्डिते आसने उपविष्टः, शयानः, स्थाणुः च भोजनं न कुर्यात्। अशुचिः सन् न तु घृतं गृह्णीयात्, न च शिरसि स्पृशेत्। अन्धकारे, नभसि, देवालयादिषु वा भोजनं न कर्तव्यम्। पादत्राणानि धारयित्वा निर्गत्य भोजनं न कुर्यात्, न हास्यं कुर्वन्, न शोकं कुर्वन् च। वेदस्यार्थं इतिहासपुराणाभ्यां समन्वितम् उपस्थापयेत्। पश्चिमाभिमुखः उपविष्टः दिव्यां गायत्रीं पठेत्। यः सर्वकर्मवर्जितः, स लोके शूद्रतुल्यो भवति। यः रात्रौ दासैः बान्धवैः शुष्कपादैश्च सह शय्यां करोति, स दोषं प्राप्नोति। नभसि, नग्नः, अशुचिः, आसने वा शयनं न कर्तव्यम्। अनुवर्षपलाशकाष्ठनिर्मिते शय्यायां कदापि न शयीत। ब्राह्मणानां विहितानि कर्माणि मोक्षफलप्रदानीति स्मृतानि। यस्तु तेषां विपरीतं आचरति, स घोरनरकं गच्छति, काकयोनिरेव च प्राप्नोति। अतः परमात्मनः तुष्टये एव कर्माणि कर्तव्यानि। श्रद्धया पितृभ्यो दीयमानं अन्नं भुक्तिमुक्तिफलप्रदं भवति। द्विजातीनां मध्याह्ने शुद्धमांससमेतं पिण्डदानं प्रशस्यते। चतुर्दश्यां विहाय, अन्यासु तिथिषु पिण्डदानं स्तुत्यं भवति। त्रयः अन्वष्टका दिवसाः, माघमासस्य पञ्चदशी च, शुभदा इति कथ्यन्ते। पिण्डदानस्य योग्यकालः प्रतिदिनं नित्यं उक्तः। बन्धूनां निधनकाले यदि न क्रियते, नरकयातनां लभते। उत्तरायण-दक्षिणायन-संक्रान्तिषु, समेषु, ग्रहणेषु च, तत्र पुण्यस्य पारं न विद्यते। सर्वासु नक्षत्रेषु, विशेषतः इच्छितार्थसिद्ध्यर्थं, श्राद्धं कर्तव्यम्। रोहिण्यां पुत्रलाभः, सौम्ये ब्रह्मतेजोलाभः। पुनर्वसौ भूमिलाभः, पुष्ये समृद्धिः। अर्यम्णि धनलाभः, फाल्गुन्यां पापविनाशः। स्वात्यां व्यापारसिद्धिः, विशाखायां सुवर्णलाभः। मूले कृष्युत्पत्तिः, समुद्रयानसिद्धिः च। श्रविष्ठायां कामसिद्धिः, वारुण्यां महाबललाभः। याम्यायां आयुषः प्राप्तिः श्राद्धकर्मणः। कौजे सर्वविजयः, बुधे सर्वकामसिद्धिः। शमे ईश्वरे च दीर्घायुः, प्रतिपदि शुभपुत्रलाभः। चतुर्थ्यां लघुपशवः, पञ्चम्यां उत्तमपुत्राः। अष्टम्यां व्यापारसिद्धिः नित्यं लभ्यते। एकादश्यां रजतं, ब्रह्मतेजोयुक्ताः पुत्राश्च लभ्यन्ते। पञ्चदश्यां सर्वकामफलप्राप्तिः श्राद्धेन। ये शस्त्रहताः, तेषां तत्रैव श्राद्धं कर्तव्यम्। एवं धर्मशास्त्रे पितृकार्याणां भोजनाचरणस्य च विधानं विस्तरेण निरूपितम्।