कूर्मपुराणम्

गृहाग्नौ देवतानां भोजनं विधीयते, एषा सनातन विधिः। तद् एव भूतयज्ञः इति प्रसिद्धम्, यः सर्वेषां देहिनां पोषणं दत्ते। तस्मात्, द्विजश्रेष्ठ, पक्षिणां भूमौ बलिं दातव्यं। सः भूतयज्ञः सन्ध्यायाम् प्रातः च नित्यं कर्तव्यः। नित्यश्राद्धं पितृयज्ञः निर्दिष्टः, यः उत्तमां गतिं यच्छति। तं वेदवेद्यं द्विजातये दातव्यं। स्वगृहं प्रत्यागतः, मनसा वाचा कर्मणा च शान्तः स्यात्। अतिथये सदा दातव्यं, परमेश्वरं च सदा ज्ञातव्यं। अतिथिसंविधानं चतुर्विधं उच्यते, बहुलं च घोरं च। अतिथिं आगतम् यथाशक्ति सत्कारः कर्तव्यः। याचकाय च भोजनं यथाशक्ति दातव्यं, लोभमुक्तः स्यात्। बन्धुभिः सह साकं भोजनं कर्तव्यं, सन्मानपूर्वकं, अन्नं न निन्देत्। यदि मोहात् एकाकी भुञ्जते, पशुयोनौ जन्म लभते। देवपूजा अपि त्वरितं पापं नाशयति। यः एकाकी भुञ्जते, तदा नरकं गच्छति, पुनः शूकरयोनौ जायते। यदि स्वजनैः सह भुञ्जते, परमं पदं प्राप्नोति। शुद्धासनस्थः, पादौ भूमौ स्थापयित्वा, पश्चिमदिशं मुखं कृत्वा भोजनं समृद्धिं भुञ्जते, उत्तरदिशं कृत्वा सत्यम् भुञ्जते। मनुः प्रजापतिः उक्तवान्, एतत् उपवाससमम्। जलं आचम्य, स्निग्धमुखः, क्रोधरहितः, पञ्चस्निग्धैः अन्नं भुञ्जेत्। "अमृतस्य आवरणं असि" इति जपन् जलविस्रावणं कुर्यात्। अपानाय अर्घ्यं दत्वा, ततः व्यानाय च, तत्त्वज्ञः द्विजातिः आत्मन्य् एव तान् न्यासं कुर्यात्। मनसा देवम् आत्मानं प्रजापतिं च ध्यायन्, मुखं प्रक्षाल्य, पुनः प्रक्षालयेत्, "गोः असि" इति मन्त्रं जपन्। "प्राणग्रन्थिः असि" इति जपन् हृदयम् स्पृशेत्। हस्तं उत्तोल्य, मनः संयम्य, हस्तात् जलं विस्रावयेत्। ततः, अक्षरम् उच्चार्य, आत्मानं ब्रह्मणि योजयेत्। एवं यः आचरति, सः ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। सन्ध्याकाले, द्वयोः भोजनयोः मध्ये, विशेषतः सायं समये, भोजनं कर्तव्यं। ग्रहणकाले भोजनं न कर्तव्यम्; स्नात्वा ग्रहणस्य समाप्तौ भोजनं कर्तव्यम्। यदि ग्रहणं न समाप्तम्, सूर्यः चन्द्रः वा न अस्तं गतः, तदा अनिदानं भोजनं कर्तव्यम्। यज्ञशेषं क्रोधेन, विक्षिप्तचित्तेन वा न भुञ्जेत्। केवलं जीविकायाः अध्ययनं यः करोति, तस्य जीवितं निष्फलम्। पादत्राणं धृत्वा यत् भक्ष्यं, तद् राक्षसत्वं ज्ञेयम्। भग्नासने, शयाने, स्थिते च भोजनं न कर्तव्यम्। अशुद्धः घृतं न स्पृशेत्, शिरः न स्पृशेत्। अन्धकारे, आकाशे, देवालये, तत्सदृशस्थले भोजनं न कर्तव्यम्। पादत्राणं धृत्वा बहिर्गत्वा, हास्यं वा शोकं वा कृत्वा भोजनं न कर्तव्यम्। वेदस्य अर्थं इतिहासपुराणाभ्यां समर्थनं कर्तव्यम्। एवं धर्मानुसारं भोजनविधिः सनातनः प्रतिपादितः।