कूर्मपुराणम्

एकः श्रद्धालुः मनःशुद्धः सन् महेश्वरं महादेवं सम्यक् उपासीत। एकाग्रचित्तः सन् ईशानरुद्रत्र्यम्बकनामानि मन्त्राणि उपयुञ्जीत। तत्र मन्त्रेण "शिवाय नमः" इति उच्चार्य तद् विधिना तं सम्पूजयेत्त। स्वात्मानं च तस्मै भगवते ब्रह्मस्वरूपाय समर्पयेत्। दिव्यं भगवान् शिवं, यः व्योममध्यवर्ति, तं सम्यक् ध्यानयेत्। गृहं प्रविश्य, एकचित्तः सन्, पञ्चमहायज्ञान् आचरितुम् आरभेत। तत्र मनुष्ययज्ञः ब्रह्मयज्ञश्च पञ्चयज्ञेषु परिगण्येते। मनुष्ययज्ञं कृत्वा, स्वाध्यायेन तदनन्तरं युञ्जीत। कुशसंस्थः कुशं हस्ते धारयन्, एकचित्तः सन्, ततो वैश्वदेवकर्म आचरेत्, यः देवयज्ञः कथ्यते। गृहाग्नौ देवतानां हेतोः अन्नं जुहोति, एष धर्मः सनातनः। प्राणिनां यज्ञः नाम, यः सर्वदेहिनां पोषणं ददाति, सः एवम् अभिधीयते। पृथिव्यां बलिं पक्षिणां दद्यात्, हे द्विजोत्तम। प्राणियज्ञः प्रतिदिनं सायं प्रातश्च कर्तव्यः। नित्यश्राद्धं पितृयज्ञः निर्दिष्टः, यः श्रेयः प्रददाति। वेदतात्त्वविदे द्विजाय तद् दद्यात्। स्वगृहं पुनः प्राप्तः, मनः वाक् कर्मभिः शान्तः सन्, सदा अतिथये दद्यात्, परमेश्वरं च सदा पश्येत्। अतिथिसत्कारः बहुविधः, चतुर्विधः, उग्रश्च इति श्रूयते। यथाशक्ति आगतान् अतिथीन् सत्कुर्यात्, अतिथिधर्मानुसारतः। यथाशक्ति, लोभं विहाय, अन्नं दीनाय दद्यात्। स्वबन्धुभिः सह, मानपूर्वकं, अन्नं भुञ्जीत, अन्नं न निन्देत्। यदि तु मोहितात्मा केवलं भुङ्क्ते, सः पशुतां प्राप्नोति। देवपूजा अपि पापं शीघ्रं नाशयति। यदि तु स्वजनैः विना भुङ्क्ते, सः नरकं गच्छति, शूकरत्वं च लभते। स्वजनैः सह भुक्त्वा, सः परमां गतिं प्राप्नोति। शुचौ आसेने उपविष्टः, पादौ पृथिव्यां स्थापयन्, पश्चिमाभिमुखः भुञ्जानः श्रियम् आप्नोति, उत्तराभिमुखः सत्यं भुञ्जानः तद् आप्नोति। मनुः प्रजापतिः एतत् उपवाससमं उक्तवान्। उदकं प्राश्य, स्निग्धमुखः, क्रोधरहितः, पञ्चस्निग्धेन अन्नं भुञ्जीत्। "अमृतापिधानं असि" इति उच्चार्य, उदकसंस्कारं कुर्यात्। ततोऽपानाय, तदनन्तरं व्यानाय जुहोति। एषां तत्त्वं ज्ञात्वा, द्विजः आत्मन्येव तान् न्यसेत्। मनसा देवं आत्मानं प्रजापतिं च चिन्तयन्, मुखमार्जनं कृत्वा, "एषा गौः" इति मन्त्रेण पुनरपि मुखं प्रक्षालयेत्। "प्राणग्रन्थिरसि" इति उच्चार्य, हृदयं स्पृशेत्। हस्तेन उदकं स्रावयेत्, मनःसंयुक्तः सन्। ततोऽक्षरं स्मरन्, स्वात्मानं ब्रह्मणि संयोजयेत्। यः एवं आचरत्, सः ब्रह्मलोकं प्राप्नोति। सायं च मध्याह्ने च, विशेषतः सन्ध्यायाम्, एषा विधिः कर्तव्या।