कूर्मपुराणम्

एकः श्रद्धावान् गृहस्थः स्वस्य वेदविधिं समनुसृत्य तिलमिश्रितेन जलेन पितॄन् तर्पयेत्। ततः प्राज्ञः पुरुषः जलहस्तैः देवर्षीन् पितॄंश्च तर्पयेत्। पितृकर्मणि स यथाविधि दक्षिणे प्राचीने च यज्ञोपवीते स्वतीर्थेन भावयुक्तः स्यात्। स्वकीयैः मन्त्रैः स पुष्पैः पत्रैः वा जलैः वा देवान् पूजयेत्। अन्यांश्च काम्यान् देवान् भक्त्या पूजयेत्, कोपं विहाय, अविलम्बितः। सर्वाणि जलानि देवताः इति स्मृतम्, तस्मात् तानि सम्यक् पूजनीयानि। श्रद्धया पुष्पाणि पृथक् पृथक् स्थापयेत्। अतः सदा अनादिमध्यान्तं हरिं पूजयेत्। चतुर्वेदेषु न मन्त्रः एतेभ्यः द्वाभ्यः समः अस्ति। तेन तदात्मना तन्मनसा शान्तः सन् ‘सः विष्णुः’ इति मन्त्रं जपेत्। ततः शुद्धचित्तः महेश्वरं पूजयेत्। एकाग्रचित्तः ईशानरुद्रत्र्यम्बकादीन् मन्त्रान् प्रयुञ्जीत। ‘नमः शिवाय’ इति मन्त्रेण पूजनं कुर्यात्। स्वात्मानं च ब्रह्मरूपे प्रभौ समर्पयेत्। दिव्यं प्रभुं शिवं खमध्यस्थं ध्यायेत्। ततः एकचित्तः गृहम् प्रविश्य पञ्चमहायज्ञान् आचरेत्। पञ्चसु यज्ञेषु मनुष्ययज्ञः ब्रह्मयज्ञश्च उक्तौ। मनुष्ययज्ञं कृत्वा स्वाध्यायं कुर्यात्। कुशासनस्थः कुशं हस्ते धारयन् एकचित्तः स्यात्। ततः वैश्वदेवकर्म आचरेत्, एष देवयज्ञः इति प्रसिद्धः। गार्हपत्ये वह्नौ देवाय हव्यं दद्यात्, एष शाश्वतो विधिः। एष भूतयज्ञः नाम, येन सर्वाणि भूतानि पुष्यन्ति। भूतयज्ञे पृष्ठे भूमौ विहङ्गेभ्यः बलिं दद्यात्, द्विजश्रेष्ठ। स भूतयज्ञः प्रतिदिनं सायं प्रातः च कर्तव्यः। नित्यश्राद्धं पितृयज्ञः विहितः, यः श्रेयस्करः। सः वेदविद्यायुक्ताय द्विजाय दद्यात्। स्वगृहं प्रत्यागत्य मनसा वाचा कर्मणा च शान्तः सन्, अतिथये सदा दद्यात्, परमेश्वरं च सदा पश्येत्। एष यज्ञः बहुविधः, घोरः, चतुर्विधश्च इति कथ्यते। आगतान् अतिथीन् शक्त्या सत्कारं कुर्यात्, यथायोग्यम्। याचमानान् शक्त्या, अलोभेन, अन्नं दद्यात्। स्वजनैः सह सान्त्वेन सह भोजनं कुर्यात्, अन्नं न निन्देत्। यदि तु मोहात् एकाकी भुञ्जीत्, सः पशुत्वं प्राप्नोति। देवपूजा अपि पापं शीघ्रं नाशयति। एकाकी भुक्त्वा सः नरकं यान्ति, पशुत्वं च लभते। स्वजनैः सह भुञ्जानः सः परमं पदं प्राप्नोति। शुद्धासने उपविष्टः पादौ भूमौ स्थापयित्वा, पश्चिमाभिमुखः संपद् भुङ्क्ते, उत्तराभिमुखः सत्यम्। मनुः प्रजापतिः एतत् उपवाससमं आह। आचम्य, स्निग्धमुखः, कोपं विहाय, पञ्चस्निग्धैः सह अन्नं भुञ्जीत्।