कूर्मपुराणम्

तत्र विद्वान् सावित्र्याः जपं कुर्यात्, तथैव अघमर्षणसूक्तस्यापि पाठं समाचरेत्। ततः, “आपो वः प्रवहत” इति मन्त्रम् उच्चारयन्, जलस्य सम्प्रवाहं यथावत् चिन्तयेत्। यदा सः जलमध्ये निमग्नः स्यात्, तदा अघमर्षणसूक्तं त्रिवारं पठेत्। अथवा, ओंकारस्य जपं कुर्यात्, वा हरिं ध्यात्वा स्मरेत्। एवं जलमध्ये तस्य त्रिवारं जपेन सर्वपापात् विमुक्तिः स्यात्। तद् जलं शिरसि स्थापयित्वा, सर्वदोषात् विमुच्यते। अघमर्षणसूक्तस्य पाठेनापि सर्वपापानि, सर्वदोषाश्च नश्यन्ति इति प्रसिद्धम्। ततः, जलस्य प्रक्षालनं कृत्वा, तम् अन्धकारनाशकं देवमवलोकयेत्। एवं हंसः, अस्य मन्त्रस्य विशेषतः सावित्र्याः प्रभावेन, शुद्धिं लभते। अनन्तरं सावित्र्याः जपं कुर्यात्; एष एव जपयज्ञः इति कथ्यते। यथाशक्ति शतरुद्रीयं, अथर्वशिराः, आदित्यसूक्तानि च पठनीयानि। यदि तिष्ठेत्, तदा एकाग्रचित्तः सूर्यं प्रेक्ष्य जपं कुर्यात्। अक्षसूत्रस्य जप्ये उपयोगः कार्यः; उत्तमं तु उत्तरदिग्भवम्। जपे शिरः कण्ठं वा न सञ्चालयेत्, दन्तान् न दर्शयेत्। एकान्ते शुभे स्थले जपं समाचरेत्। यदा अन्यैः सह संभाषणं कृत्वा स्नानं समाप्यते, पुनः जपं कुर्यात्। यथाशक्ति सावित्र्याः मन्त्रान्, इच्छया पवमानसूक्तानि च पठेत्। अथवा, शुद्धमनाः शुचौ भूत्वा, दर्भासने वा उपविश्य, शास्त्रविहितमाचमनं कृत्वा, यथाशक्ति स्वाध्यायं समाचरेत्। प्रारम्भे ‘ओम्’ इति उच्चार्य, अन्ते ‘नमः’ इति वदन्, तुभ्यं हविः समर्पयेत्। तिलयुतं जलं पितॄन् भक्त्या तर्पयेत्, स्ववेदविहितेन विधिना। दिव्यऋषीन्, पितॄंश्च जलस्य अञ्जलिभिः तर्पयेत्। पितृतर्पणे दक्षिणे यज्ञोपवीतेन, स्वतीर्थेन, यथाभावनया समाचरेत्। स्वमन्त्रेण देवताः पुष्पैः, पत्रैः, वा जलैः पूजयेत्। अन्याः अपि इच्छितदेवताः भक्त्या, कोपमुत्सृज्य, शीघ्रं विना पूजयेत्। सर्वाः आपः देवतास्वरूपाः; तेन एषां यथावत् पूजनं भवति। श्रद्धया पुष्पाणि पृथक् पृथक् स्थापयेत्। अतः सदा अनादिमध्यान्तविहीनं हरिं पूजयेत्। चतुर्वेदेषु एतेभ्यः द्वाभ्यां समं मन्त्रं नास्ति। तदात्मना, तन्मनसा, शान्तचित्तः, ‘तद्विष्णुः’ इति मन्त्रं जपेत्। शुद्धचित्तः महेश्वरं पूजयेत्। एकाग्रचित्तः ईशान, रुद्र, त्र्यम्बक मन्त्रान् जपेत्। ‘नमः शिवाय’ इति मन्त्रेण तदुपयोगं कुर्यात्। स्वात्मानं ब्रह्मस्वरूपे प्रभौ समर्पयेत्। दिव्यं शंकरं मध्याकाशस्थितं चिन्तयेत्। गृहं प्रविश्य, एकाग्रचित्तः पञ्चमहायज्ञान् समाचरेत्। तेषु मानवयज्ञः ब्रह्मयज्ञश्च पञ्चयज्ञानां मध्ये कथ्येते। मानवयज्ञं कृत्वा, ततः स्वाध्यायं कुर्यात्। कुशगुच्छे उपविष्टः, हस्ते कुशं गृहीत्वा, एकचित्तः स्यात्। ततो वैश्वदेवं यज्ञं समाचरेत्; एष देवयज्ञः इति प्रसिद्धम्।