कूर्मपुराणम्

ब्रह्मणा प्रकटितं सूर्यहृदयम् अत्यन्तं पावनं ब्राह्मणानां हिताय, मुनिसमूहैः साधितं, उपदेशनीयमिति कथ्यते। तत्र, यथाविधि अग्निं प्रज्वाल्य, जातवेदसे हविर्देयम्। विशेषतः अनुमतिं प्राप्त्वा, विधिपूर्वकं हविर्दातव्यम्। मनः एकाग्र्यं कृत्वा, इन्द्रियाणि संयम्य, अग्नौ हविः समर्पयेत्। अन्यथा, यत् सर्वं तद् राक्षसी स्यात्, निहितं फलमिह न भवति न च परत्र। तत्र, तेषां पुष्पादीनि समर्प्य, वरिष्ठान् विनयेन नमेत्। ततः, द्विजः यथाशक्ति वेदान् अधीत्य, वेदवेदाङ्गानि विशेषतः पठेत्। अनन्तरं, कुलस्यार्थे विविधं कार्यं साधयेत्। पुष्पाणि, अक्षतान्, कुशान्, तिलान्, शुद्धं गोमयं च—एतानि उपयुञ्ज्यात्। प्रतिदिनं, गर्ते वा प्रवाहे वा स्नानं कुर्यात्। पञ्च गोमयगोलकान् गृहीत्वा, शक्ये पुनः स्नानं कुर्यात्। अधः त्रिभिः, शरीरं पादौ च षड्भिः, एवं सम्यक् गोमयमात्रम्। तदनन्तरं, गात्रेषु सम्यक् लेपं कुर्यात्। शास्त्रानुसारं आचम्य, मनः एकाग्र्यं कृत्वा स्नानं कुर्यात्। मनः शुद्धं कृत्वा, तद् अव्यक्तं अक्षरं विष्णुं ध्यायेत्। अतः स्नानसमये, विद्वान् नारायणं स्मरेत्। मुखं प्रक्षाल्य, पुनः प्रक्षालनं कुर्यात्, मन्त्रज्ञः सन् मन्त्रं जपेत्—"त्वं यज्ञः, त्वं वषट्, त्वं आपः, त्वं ज्योतिः, त्वं रसः, त्वं अमृतम्" इति। अथवा, सāvित्रीं तथा अघमर्षणं जपेत्। "आपः प्रवहत" इति उच्चार्य, जलं मध्ये निमग्नः, अघमर्षणं त्रिः जपेत्। अथवा, "ॐ" इति जपेत्, हरिं स्मरेत्। जलं मध्ये त्रिः जपित्वा, सर्वपापात् विमुक्तः भवति। तद् जलं शिरसि स्थापयित्वा, सर्वदोषात् विमुक्तः भवति। अघमर्षणं अपि सर्वपापहरं प्रसिद्धम्। स्नानान्ते, देवम् अन्धकारनाशकं दृष्ट्वा, शुद्धहंसं मन्त्रेण, विशेषतः सāvित्र्याः स्मरेत्। अनन्तरं, सāvित्रीं जपेत्, यः जपयज्ञः इति प्रसिद्धः। शतरुद्रीयं, अथर्वशिरः, सूर्यस्तोत्राणि यथाशक्ति पठेत्। स्थितः सन्, एकाग्र्यं कृत्वा सूर्यं पश्यन् जपं कुर्यात्। अक्षमालां उपयुञ्ज्यात्, उत्तमं उत्तरदेशीयम्। शिरः ग्रीवा न चालयेत्, दन्तान् न दर्शयेत्। एकान्ते शुभस्थाने जपं कुर्यात्। तेषां सह संवादं कृत्वा स्नानं, पुनः जपं कुर्यात्। सāvित्रीं यथाशक्ति, पवमानानि इच्छया जपेत्। अन्यथा, शुद्धमनाः, शुद्धभूमौ वा कुशासनं उपविश्य, शास्त्रानुसारं आचमनं कृत्वा, यथाशक्ति स्वाध्यायं कुर्यात्। प्रारम्भे "ॐ" इति उच्चार्य, अन्ते "नमः" इति उक्त्वा, तुभ्यं हविः समर्पयेत्।