कूर्मपुराणम्

द्विजातीनां धर्ममार्गे नियमान् सूचयन्, भगवतः मनुः प्राह—यो द्विजः उदुम्बरफलानि वा लौकीं वा भुङ्क्ते, स नूनं धर्मात् पतति। अपरं, अमांसं, देवदत्तं हविर्द्रव्यं च त्यक्तव्यम्। निपफलानि, कपित्थानि, प्लक्षफलानि च यत्नेन वर्जनीयानि। रात्रौ तिलयुतं दधि त्याग्यं सम्यक्। यत् खाद्यं दुश्चेष्टया, स्वभावेन, अशुचित्वेन वा दूषितं, तत् परिहर्तव्यम्। श्वना घ्रातं, पुनः पक्तं, चाण्डालेन दृष्टं वा खाद्यं न भक्षयेत्। अनर्पितं, जर्णं, शेषं च नित्यं वर्जनीयम्। मानवैः घ्रातं, कुष्ठिना स्पृष्टं च खाद्यं परित्याज्यम्। मलिनवस्त्रधारिणा वा अन्येन वा स्पृष्टं खाद्यं त्याज्यम्। मनुः पुनः अवदत्—अजाव्यं दुग्धं, नवजातस्य पशोः क्षीरं च पातव्यम् न। कुररं, चकोरं, जालपादं, कोकिलं च न भक्षयेत्। कपोतं, तित्तिरिं, ग्रामकुक्कुटं च न खादेयुः। शृगालं, वानरं, गर्दभं च न भक्षयेत्। जलचरस्थलचराणां नियमः एषः। पंचनखिनः पशवः मनुना सदैव भोज्याः उक्ताः, किन्तु यथाविधि देवब्राह्मणयोः समर्प्यैव, अन्यथा न। वाध्रीनं, बकं, मत्स्यभक्ष्यं च, पराजित्य, भक्षयेत्। केचित् मत्स्याः, द्विजश्रेष्ठ, भोज्यत्वेन निर्दिष्टाः। नियमानुसारं, प्राणत्यागे अपि, भक्ष्यं अनुमतम्। औषधार्थं, अशक्त्यर्थं, आज्ञया, यज्ञस्य हेतोः च। यावन्ति रोमाणि तस्य पशोः, तावन्ति नरकानि प्राप्नोति। द्विजातीनां मद्यं नित्यं वर्जनीयम्—एष धर्मः। मद्यपानात्, स धर्मात् पतति, संगायोग्यः न भवति, हे द्विज। यावत् तदधस्तनं परित्यज्य नास्ति, तावत् स अयोग्यः। ब्राह्मणः यदि निषिद्धं पिबेत्, रौरवनरकं याति। इदानीं, बन्धनात् विमोचनस्य कर्माणि सम्पूर्णतया वदामि। ब्राह्मणैः प्रतिदिनं विधिवत् कर्माणि क्रियन्ते। स मनसः प्रभुं, देहस्य श्रमेण जातं, चिन्तयेत्। शुद्धनदीषु स्नानं विधिपूर्वकं कुर्यात्। तस्मात्, सर्वप्रयत्नेन प्रातःस्नानं कार्यम्। प्रातःस्नानेन सन्तः सदा तुष्यन्ति, न संशयः। तस्मात्, स्नानं विना किञ्चित् कर्म न कुर्यात्। प्रातःस्नानेन पापानि क्षीयन्ते, अस्य न संशयः। विशेषतः यज्ञजपार्थं स्नानं कार्यम्। सिक्तवस्त्रेण शुद्धिः कापिलिकं शौचं इति प्रसिद्धम्। ब्राह्मादिस्नानानि यथाशक्ति कुर्वीत इति बुधाः वदन्ति। तथैव वारुणं, योगिकं च षड्विधं स्नानं कीर्तितम्। आग्नेयं स्नानं पादादारभ्य शिरःपर्यन्तं भस्मना शुद्धिः। सूर्यवर्षायाः सान्निध्येन स्नानं दैवसंज्ञितम्। विष्णोः ध्यानं योगिकं स्नानं इति कथ्यते।