कूर्मपुराणम्

अथ कुपुष्करिण्याः धर्मानुशासनस्य प्रवाहे, भोजनविषये नियमाः सूक्ष्मतया निर्दिष्टाः सन्ति। अयुक्तरीत्या पक्तं भोजनं, मृतशरीरात् प्राप्तं च भोजनं, श्वशुरात् लब्धं च भोजनं—एतानि सर्वाणि त्याज्यानि इति सूच्यते। विशेषतः शिल्पिनां तथा शस्त्रविक्रेतॄणां हस्तात् प्राप्तं भोजनं परिहार्यं भवति। येषां सन्तानजननं बाधितं, ये च शोकपरिवृताः, तेषां भोजनं त्याज्यम्। गुरोः अपि, यदि भोजनं सम्यक् न पक्तं, तर्हि तदपि न भक्ष्यम्। यः परस्य भोजनं भुङ्क्ते, स तस्य पापं अपि भुङ्क्ते इति धर्मः। एषा भोजनप्रकाराः शूद्राणां च, यतात्मनाम् च ग्राह्याः, इति निगद्यते। बुद्धिमन्तः अपि एतानि भोजनानि स्वल्पमूल्येन दातुं शक्नुवन्ति। तथापि द्विजातिभिः शूद्रात् तैलपिण्डं तैलं च स्वीकर्तुं शक्यते। पुनः, पलाण्डुं लशुनं च, किण्वं स्रावांश्च त्याज्यानि। शुष्काणि विकृतानि च खाद्यानि, छत्राणि कुक्कुटकानि च न भक्षयेत्। द्विजातिः उदुम्बरं लौकीं च खादन् धर्मात् पतति। अपक्वमांसं, देवेषु निवेदितं हविः, च न भक्षयेत्। निपफलानि, कपित्थानि, प्लक्षफलानि च यत्नेन वर्जयेत्। रात्रौ तिलयुतं दधि त्याग्यं स्यात्। यत् भोजनं कुर्वन्नपि दूषितं, स्वभावेन वा मलिनं, अशुचिस्पर्शात् वा दूषितं, तदपि न भक्षयेत्। शुनः घ्रातं, पुनः पक्तं, चाण्डालदृष्टं च भोजनं त्याज्यम्। अनर्पितं, पुरातनं, अवशिष्टं च भोजनं सर्वदा वर्जयेत्। मानुषैः घ्रातं, कुष्ठिनः स्पृष्टं च भोजनं न भक्षयेत्। मलिनवस्त्रधारिणा अथवा अन्येन स्पृष्टं खाद्यं त्याज्यम्। मनुः अपि उक्तवान्—अजदुग्धं, नवजातदुग्धं च न पिबेत्। कुररं, चकोरं, जालपादं, कोकिलं च न खादेत्। कपोतं, तित्तिरिं, ग्रामकुक्कुटं च वर्जयेत्। शृगालं, वानरं, गर्दभं च न भक्षयेत्। जलचरस्थलचराणां प्राणिनां विषयेऽपि नियमः अस्ति। मनुः प्रजापतिः उक्तवान्—पञ्चनखाः प्राणीः सदा भक्ष्याः, किन्तु तान् देवद्विजातिभ्यः समर्प्य एव, नान्यथा। वाद्रीणं, बकं, मत्स्यभक्ष्यं हंसं च जयित्वा भक्षयेत्। केचित् मत्स्याः द्विजोत्तम, विधिनिर्दिष्टाः भक्ष्याः इति कथ्यन्ते। नियमानुसारं, प्राणसंकटे अपि, तेषां भक्षणं अनुमन्यते। औषधार्थं, अशक्त्यर्थं, आज्ञया, यज्ञार्थं च भक्ष्यं भवति। यावन्ति रोमाणि तस्य पशोः, तावन्ति नरकाणि प्राप्नोति इति धर्मः। द्विजातीनां सुरापानं सदा वर्जनीयम्—एष धर्मः। यः पिबति, स धर्मात् पतति, संगात् अपात्रः भवति। यावत् सः तदधः सर्वथा न परित्यजति, तावत् सः अर्हः न भवति। यदि ब्राह्मणः निषिद्धं पिबति, स रौरवनरकं गच्छति। अथ, कर्मबन्धनात् विमोचनस्य उपायाः पृच्छ्यन्ते। प्रतिदिनं, ब्राह्मणैः नियतं कर्म यथाक्रमं कर्तव्यम्। सः मनसः अधिपतिं, यः कायिकक्लेशात् जातः, चिन्तयेत्। शुद्धनदीषु स्नानं विधिपूर्वकं कृत्वा, शुद्धिं सम्पादयेत्। अतः सकलयत्नेन प्रातःस्नानं कर्तव्यम् इति धर्मः प्रतिपाद्यते।