कूर्मपुराणम्

एकदा धर्मशास्त्रे भोजनस्य शुद्धाशुद्धयोः विवेचनं प्रवृत्तमासीत्। यः अनवश्यकं च अयुक्तं च भोजनं करोति, स शूद्रयोनिं प्रविशति। जीवन्नपि सः शूद्रत्वं प्राप्नोति, मृतः च श्वानरूपेण जायते। परस्य अन्नं उदरस्थं कृत्वा यः मृत्युमुपैति, स तदन्नस्य योनिं लभते। अतः समूहाज्जातं भोजनं, गणिकायाः, पुम्श्चलिकायाश्च अन्नं, तृतीयप्रकृतेः च अन्नं त्याज्यम्। तथैव गायनकृतं, लौहकारकृतं, प्रसूता स्त्रियाः च अन्नं वर्जनीयम्। पुनर्विवाहितायाः, छत्रकारस्य, शप्तजनस्य च अन्नं न भक्षयेत्। वैद्यस्य, वेश्यायाः, दण्डधारिणः च अन्नं वर्जनीयम्। सोमविक्रेतुः, श्वानानां कृते पाचकस्य च अन्नं विशेषेण त्याज्यम्। कृपणेन त्यक्तं, शेषभोजनकृतं च अन्नं न भक्षयेत्। भीतस्य, रुदितस्य, अवमृदितस्य, क्लान्तस्य च अन्नं त्याज्यम्। यथोचितं न पक्तं, शवसम्बद्धं, श्वशुरस्य च अन्नं वर्जनीयम्। विशेषतः शिल्पिनः, शस्त्रविक्रेतुः च अन्नं न भक्षयेत्। यः संतानविघातितः, दुःखपरिवृतः, तस्य च अन्नं त्याज्यम्। आचार्यस्य अपि, यथोचितं न पक्तं भोजनं न भक्षयेत्। यः परान्नं भुङ्क्ते, स तस्य पापकर्माणि अपि भुङ्क्ते। एतानि अन्नानि शूद्रेषु, यज्ञार्पितेषु च योग्यानीति निगद्यते। शूद्रेषु योग्यं भोजनं, मन्दमूल्येन विदुषां दत्तुं शक्यते। द्विजातिभिः शूद्रात् तैलपिष्टं तैलं च ग्राह्यम्। पलाण्डुं लशुनं, किण्वं, स्रावांश्च त्याज्याः। कृशं विकृतं च अन्नं, छत्राकानि, कषायानि च त्याज्यानि। द्विजातिः उदुम्बरफलम्, अलाबुं वा भुङ्क्ते चेत्, धर्मात् पतति। अपाकमांसं, देवताभुक्तं, हविर्भागं च वर्जयेत्। निपफलानि, कपित्थानि, प्लक्षफलानि च यत्नेन वर्जयेत्। तिलयुतं दधि रात्रौ न भक्षयेत्। अयुक्तकर्मणा, स्वभावेन, अशुचिसंस्पर्शेन दूषितं भोजनं त्याज्यम्। श्वना घ्रातं, द्वितीयवारं पक्तं, चाण्डालदृष्टं च अन्नं न भक्षयेत्। अनर्पितं, जीर्णं, शेषं च अन्नं सदा वर्जनीयम्। मानवेन घ्रातं, कुष्ठिनः स्पृष्टं च अन्नं त्याज्यम्। मलिनवस्त्रधारिणा, अन्येन च स्पृष्टं अन्नं वर्जनीयम्। मनुना मेषदुग्धं, नवजातदुग्धं च पीतुम् अनुक्तम्। कुररं, चकोरं, जालपादं, कोकिलं च न भक्षयेत्। कपोतं, तित्तिरिं, ग्रामकुक्कुटं च न भक्षयेत्। शृगालं, वानरं, गर्दभं च न भक्षयेत्। जलचरस्थलचराणां जीविनां नियमः अयं। मनुना, प्रजापतिना, पञ्चनखाः सदा भोक्तव्याः इति उक्तम्। किन्तु देवताभ्यः ब्राह्मणेभ्यश्च निवेद्य एव, अन्यथा न। वाध्रीणं, बकं, मत्स्यभक्षं हंसं च जयित्वा भोक्तव्यम्। एते मत्स्याः, द्विजश्रेष्ठ, भोक्तव्याः इति निगद्यते। विधिना, प्राणापद्भावे अपि, अनुमतिः अस्ति। औषधार्थं, अशक्तेः, आज्ञाया वा, यज्ञकारणात् च।