कूर्मपुराणम्

शृणु, धर्मप्रिय! कुपुष्करिण्याः धर्मोपदेशेषु एकदा प्रवृत्तः संवादः प्रवहति स्म। तत्र धर्मज्ञः सूचयति— न कदापि नीचैः सह संगतिं कुर्यात्, न च कठोरबुद्धिभिः सह। न च विशिष्टान् अवमानयेत्, न च बुद्धिमान् स्वयमात्मानं शपेत्। नदीषु नदीं न नदीति वदेत्, न च पर्वतेषु पर्वतं पर्वत इति। जलं नग्नः प्रविश्य न गच्छेत्, न च पादैरग्निं अतिक्रामेत्। मलिनेन सह तैः स्थलेषु न गच्छेत्, यत्र केशाः वा गुप्ताङ्गानि प्रकाश्यन्ते। न कदापि कामेन्द्रियविषये, उदरकथायां, वा व्यर्थहास्ये वाक्यैः कर्मभिः वा प्रवर्तेत, न च तादृशं शृणुयात्। पादाभ्यां वा हस्ताभ्यां वा जलं न ताडयेत्। म्लेच्छभाषां न अधीयीत, न च पादेन आसनं चालयेत्। बुद्धिमान् स्नेहं कुर्यात्, किन्तु न आकस्मिकं न च व्यर्थम्। नृत्यं न कुर्यात्, न गीतं, न वाद्यं च। दैवतं लौकिकैः स्तोत्रैः वा बाह्यैः स्तवैः न तुष्टयेयुः। मलिनः शयानः न स्यात्, न च नग्नः स्नानं कुर्यात्। दन्तैः केश-नख-लोहितानि न छिनत्ति, न सुप्तं प्रबोधयेत्। रिक्तगृहे एकाकी न निद्राय, न च पादुके स्वयमेव वहेत्। पादेन पादं न प्रक्षालयेत्। वायुः, अग्निः, गुरु, ब्राह्मणः, सूर्यः, चन्द्रः—एतेषां संनिधौ कदापि बहिः न निर्विश्येत्। संध्ययोः, मध्याह्ने च, एतत् सर्वथा वर्जनीयम्। पादेन न आसनं न देवप्रतिमां स्पृशेत्। अकारणं न गम्भीरं जलं प्रविशेत्, न जलं वहेत्। मूत्रोत्सर्गे अनावरणेन न शुद्धिं कुर्यात्, न च जले शुक्रं विसृजेत्। देववृक्षं न छिनत्ति, न च जले निःक्षिपेत्। तुषेषु, अङ्गारेषु, गोमये वा न उपविशत्। पादेन तानि न स्पृशेत्, न च मुखेन तत्र वातं वहेत्। अग्नौ अग्निं न निक्षिपेत्, न च जलेन अग्निं शमयेत्। अयोग्यं वा कृत्रिमं वस्तु विक्रये न प्रयुञ्जीत। तीर्थेषु, जलाशये वा सीमाचिह्नं न स्थापयेत्। पशून्, मृगान्, पक्षिणः च न विक्षोभयेत्। संध्यायां प्रातः वा गृहे द्वारं न ताडयेत् भिक्षां याचमानः। कलहं, अयुक्तद्वारप्रवेशं च वर्जयेत्। स्वदीप्तिं हस्तेन न स्पृशेत्, न च जले चिरं स्थित्वा तिष्ठेत्। मुखेन अग्निं न वातयेत्, यतोऽग्निः मुखात् उत्पन्नः। ब्राह्मणः एकाकी सभां न गच्छेत्, न च जनसमाजे प्रविशेत्। वस्त्रेण स्वयम् आत्मनं न प्रावृणुयात्, न च देवालये शयीत। रोगिणः, शूद्राः, पतिता वा—तैः सह न शयीत। न कदापि अग्निं, गावं, ब्राह्मणं वा मध्ये अतिक्रामेत्। योगिनः, सिद्धाः, तपस्विनः, व्रतीन् न निन्देत्। ब्राह्मणस्य वा गवां छायां न स्पृशेत् कामात्। अङ्गारेषु, भस्मनि, लोम्नि वा न उपविशत्। द्विजः निषिद्धं न खादेत्, न अपेय्यं पिबेत्। एवं धर्मनियमाः प्रवृत्ता धर्मवित् सूचयति, येन जीवने शुद्धिः, श्रद्धा च, संतोषः च वर्धते।