कूर्मपुराणम्

विद्वान् पुरुषः कदाचित् अन्यस्मै चन्द्रमाः न दर्शयेत्। यत् स्वस्य अप्रियं भवति, तत् अन्यस्मै कदाचित् न कुर्यात्। द्विजश्रेष्ठः तु अपानप्रदानं न कृतवान् अशुद्धं च ये, तैः सह न संवादं कुर्यात्। वेददेवताभ्यः निन्दनं सर्वथा परिहार्यम्। एवं कृतवान् पुरुषस्य शास्त्रेषु प्रायश्चित्तं न विद्यते, हे मुनिश्रेष्ठ। सः रौरव नरके शतकोटियुगपर्यन्तं पच्यते। एवं कार्ये श्रोत्रं आवृत्य, दृष्टिं न स्थापयित्वा, ततः निर्गच्छेत्। स्वजनैः सह विवादं कदाचित् न कुर्यात्। एवं कृत्वा, मिथ्यावादेन द्विगुणं दोषं प्राप्नोति। अन्येषां मिथ्या दोषारोपणं कुर्युः, तेषां पुत्राः पशवः च हन्तारः इति कथ्यन्ते। वृद्धैः उक्तं—मिथ्यादोषारोपणस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते। यत् वस्त्रैः गूढं, अथवा अन्तः न दृश्यते, तत् न दर्शयेत्। अशुद्धः विद्वान् सूर्यं, चन्द्रमाः, ग्रहांश्च न पश्येत्। अन्नदूषितः, मुखं आवृत्य, तु अन्यस्मै न भाषेत्। बन्धनरहितः, उन्मत्तः, मद्यपः च, तैः सह न भाषेत्। स्त्री यदा छिंकति, जृम्भते, स्वेच्छया उपविशति, तदा तया संवादं न कुर्यात्। मूत्रं अतिक्रम्य न गच्छेत्, तत्र स्थाने न तिष्ठेत्। दूषितं अन्नं, मधु, घृतं, कृष्णमृगचर्मणि स्थापितं हविः च, तु न दद्यात्। क्रोधं न अङ्गीकुर्यात्, द्वेषं रागं च परिहरेत्। ईर्ष्या, गर्वं, शोकं, मोहं च सर्वथा त्यजेत्। नीचैः, कठोरबुद्धिभिः च सह संगं न कुर्यात्। विशिष्टान् न अवमानयेत्, आत्मनं च बुद्धिमान् न शपेत्। नदीषु 'नदी' इति, पर्वतेषु 'पर्वत' इति, न वदेत्। जलं नग्नः न प्रविशेत्, अग्निं पद्भ्यां न अतिक्रमेत्। अशुद्धैः सह, यत्र केशाः गुप्ताङ्गानि च प्रकाश्यन्ते, तत्र न गच्छेत्। शिश्नोदरेषु, हास्येषु, न संवादं कुर्यात्, न श्रुणुयात्। जलं पादाभ्यां हस्ताभ्यां च न ताडयेत्। म्लेच्छभाषां न अधीयीत्, आसनं पादेन न तानयेत्। विद्वान् मर्दनं कुर्यात्, किन्तु न आकस्मात्, न निरर्थकं। नृत्यं, गीतं, वाद्यं च न कुर्यात्। देवतानां स्तुतिं लौकिकगीतैः, बाह्यगीतैः च न कुर्यात्। अशुद्धः कदाचित् न शयीत्, नग्नः स्नानं न कुर्यात्। केशान्, नखान्, रोमाणि दन्तैः न छिन्द्यात्, शयमानं न जागारयेत्। रिक्तगृहे एकाकी न शयीत्, पादत्राणं स्वयं न वहेत्। पादेन पादं न प्रक्षालयेत्। वायुः, अग्निः, गुरुः, ब्राह्मणः, सूर्यः, चन्द्रमाः च—एतेषु सन्निधौ बहिः विहारं न कुर्यात्। सायं, प्रातः, मध्याह्ने च, एतत् सर्वथा वर्जयेत्। पादेन आसनं, देवप्रतिमां च न स्पृशेत्। गम्भीरं जलं न प्रविशेत्, निरर्थकं जलं न वहेत्। एवं धर्मस्य सूक्ष्मानि नियमाः, श्रद्धया पालनियानि, जीवनस्य शुद्धतां, शीलं च रक्षन्ति।