कूर्मपुराणम्

गृहस्थः इति उच्यते, किन्तु केवलं गृहेन गृहस्थत्वम् न सम्पद्यते। आत्मन्यधिगतं ज्ञानं ब्राह्मणस्य लक्षणं इति विद्यात्। यः स्वशक्त्या कर्माणि आचरति, निन्दितानि कर्माणि तु परित्यजति, स एव उत्तमः। गृहस्थः बन्धनात् विमुक्तः भवति, अत्र अधिकं विचारणीयं नास्ति। क्षमा तु अन्यजनस्य क्रोधोत्पन्नदोषानां सहनं इति परिगण्यते। दया धर्मस्य साधनं इति ऋषयः प्रत्यक्षं वदन्ति। यत् ज्ञानं धर्मवृद्धये भवति, तत् एव ज्ञानं इति विद्यात्। धर्मत्यागः ज्ञानरूपेण न स्वीक्रियते। सत्यं तु यथार्थवचनं इति विद्वांसः घोषयन्ति। अव्ययम् आत्मनं विद्यात्, यं प्राप्य दुःखं न प्राप्नोति। तत् ज्ञानं महादेवः प्रत्यक्षं इति कथ्यते। यः ब्राह्मणः महायज्ञेषु समर्पितः, स तदनुत्तमं पदं प्राप्नोति। शरीररहितः रुद्रः पुरुषोत्तमः नास्ति इति निश्चितम्। धर्महीनं कामं वा धनं वा मनसा अपि न चिन्तयेत्। धर्मः एव भगवतः, देवः, सर्वभूतानां मार्गः इति। वेदान् देवांश्च न निन्देत्, न च तादृशैः सह संगम् कुर्यात्। यः शिक्षयति वा अन्यान् श्रावयति, स ब्रह्मलोक्यः पूज्यते। न कदापि दुःखदं वा अप्रियं वचनं वदेत्, न च चौर्यं आचरेत्। यः परधनं गृह्णाति, नरकं प्राप्नोति। यद्यपि अशक्तः, बुद्धिमान् अन्यजनस्य कारणेन निन्दितं कर्म न त्यजेत्। दुष्टचिन्तायुक्तः याचकः तस्य प्राणमेव हरति। ब्राह्मणस्य धनं कदापि न गृह्णीयात्, आपदि अपि न। देवधनम् अपि यत्नेन न गृह्णीयात्। अप्रदानं ग्रहणं चौर्यं, मनुः प्रजापतिः एवमुक्तवान्। एकस्य धनं अनधिकारतः गृह्णीयात्, तदा अनुज्ञा आवश्यकम्। हे ब्राह्मणाः, केवलं धर्मार्थं एव ग्रहणं कर्तव्यम्, अन्यथा पतनम्। नियमः अयं—धर्मज्ञाः ब्राह्मणाः, क्षुधया पीडिताः, तदा एव कर्तुं शक्नुवन्ति, अन्यथा न। पापं व्रतेन गुप्त्वा, यः स्त्रीः शूद्रांश्च मोहयति, स मिथ्याचारः। यः व्रतं कपटेन आचरति, तस्य व्रतं राक्षसगणं गच्छति। यः तपस्विभ्यः चौर्यं करोति, पशुयोनिरेव सः प्राप्नोति। तस्य पापकर्मणः फलं, त्वरितं पतनम्। पञ्चरात्रं वा पाशुपतं मतं न पूजयेत्, वाच्यतः अपि न। द्विजातीनां निन्दायाम् रममाणान् मनसा अपि न चिन्तयेत्। यः एवं आचरति, स पतति; अतः यत्नेन तद्वर्जनं कर्तव्यम्। ज्ञाननिषेधः, नास्तिकता, महापापं, लक्षगुणाधिकम्। धर्मत्यागात् कुलं कष्टं प्राप्नोति। ब्राह्मणद्रोहेन कुलं कष्टं प्राप्नोति। शास्त्रविरुद्धधर्माचरणेन कुलं शीघ्रं नश्यति। दुश्चर्याचरणेन कुलं शीघ्रं नश्यति। शूद्राधीने देशे, अथवा पाखण्डपूर्णे स्थले, वासं न कुर्यात्। एवं धर्मस्य महत्त्वं, ज्ञानस्य स्वरूपं, सत्यस्य वचनं, दया-क्षमा-शौचस्य आदर्शः, तथा च निन्दितकर्मणां त्यागः, शास्त्रविरुद्धमतानां वर्जनं, ब्राह्मणस्य सम्मानः, सर्वं स्पष्टं प्रतिपादितम्।