कूर्मपुराणम्

गृहस्थः सदा देवान् उपस्मरन्, स्वस्य भार्यायाः हितं च चिन्तयेत्। सः स्वस्य आत्मनः श्रेयसे सदा प्रवर्तेत, सर्वभूतेषु करुणां दर्शयन्। वेशे वाचि च मनसि च सदा साम्येन आचरेत्। सः तेन एव आचरणेन स्थातव्यम्, अन्यं मार्गं न अन्वेष्टव्यम्। एवं स धर्ममार्गं प्राप्य, तस्मिन् स्थित्वा न पतति। यो जनः सत्यं भाषते, क्रोधं च जितवान्, स ब्रह्मसायुज्याय योग्यो भवति। येन गृहस्थः असूयारहितः, मृदुश्च, जितेन्द्रियश्च भवति, सः मरणानन्तरं समृद्धिं प्राप्नोति। सावित्र्याः जपने पितृयज्ञे च निष्ठावान् गृहस्थः मोक्षं प्राप्नोति। यः संयतः, यज्ञशीलः, देवभक्तः च, सः ब्रह्मलोकमध्ये पूज्यते। सः प्रतिदिनं भक्त्या यत्नेन च देवान् पूजयेत्। गृह एव गृहस्थः इति न उच्यते; किं तु धर्ममयेन आचरणेन एव गृहस्थः सञ्जायते। एषा आत्मनिष्ठा विद्या ब्राह्मणस्य लक्षणम्। स्वशक्त्या कर्माणि आचरितव्यानि, निन्दितानि तु परिहर्तव्यानि। एवं गृहस्थः बन्धनात् विमुक्तः भवति; अत्र पुनः विचारस्य आवश्यकता नास्ति। क्षमा इति परजनितक्रोधसमुत्थदोषसहनम् उच्यते। करुणा धर्मस्य साक्षादुपायः इति मुनयः वदन्ति। या विद्या धर्मवृद्ध्युपकारिणी, तामेव विद्याम् अवगच्छेत्। धर्मत्यागात् सा विद्या न भवति। सत्यम् इति यथार्थवचनं पण्डिताः प्राहुः। अव्ययम् आत्मानं विद्धि, यं प्राप्य शोको न विद्यते। साक्षात् स एव महेश्वरः सा विद्या इति कथ्यते। महायज्ञनिष्ठः ब्राह्मणः तदनुत्तमं पदं प्राप्नोति। शरीररहितः रुद्रः न परमपुरुषः इति निश्चितम्। धर्मरहितं कामं वा धनं वा नापि मनसा अपि चिन्तयेत्। धर्मः एव भगवाञ् देवः, स एव सर्वभूतानां मार्गः। वेदान् वा देवान् न निन्देत, तादृशैः सह न सम्प्रयोजयेत्। यो वाऽन्येषां श्रवणं करोति वा पाठयति, सः ब्रह्मलोकमध्ये पूज्यते। न कदापि दुःखकरं वचनं वदेत्, नापि चौर्यं कुर्यात्। परद्रव्यहरणात् नरकं प्राप्नोति। विद्वानपि अशक्तः सन्, परनिन्दितं कर्म न त्यजेत् केवलं अन्यस्य कारणात्। दुष्टचित्तः याचकः तु तस्य प्राणमेव हरति। ब्राह्मणस्य द्रव्यं न कदापि गृह्णीयात्, आपदि अपि न। देवद्रव्यं च सदा यत्नेन परिहरेत्। अप्रदानं ग्रहणं चौर्यम् इति मनुः प्रजापतिः उक्तवान्। एकस्मादेव नाधिकारात् गृह्णीयात्। हे ब्राह्मणाः, केवलं धर्मार्थमेव तदाचरणीयम्, अन्यथा पतति। एष नियमः—धर्मवित् ब्राह्मणः क्षुधया पीडितः सन् एवं कर्म कुर्यात्, अन्यथा न। पापं संच्छाद्य व्रतेन, स्त्रीशूद्रयोः छलं करोति। यद्व्रतम् अनृतपूर्वकं क्रियते, तत् व्रतम् असुराणां भवति। यः तपस्विनां द्रव्यं चौर्येण गृह्णाति, सः पशुत्वं प्राप्नोति।