कूर्मपुराणम्

सर्वेभ्यः नमः। इदानीं अहं कूर्मपुराणस्य उक्तानि शास्त्रवचनानि एकस्मिन सुस्पष्टे, श्रद्धायुक्ते, संस्कृतकथायाम् उपस्थापयामि। रात्रौ विद्याध्ययनं तडित्संभावे निषिद्धम्, यथा दिवसे अपि। धर्मकामैः पुण्यार्थिभिः सदा अशुद्धगन्धेऽपि अध्ययनं निषिद्धम्। रोदनकाले वा, जनसमूहे उपस्थिते वा, अध्ययनं न कर्तव्यम्। अपवित्रः सन्, भोजनानन्तरं, पितृभ्यः अर्पितं खाद्यं भुक्त्वा, अध्ययनस्य चिन्तनम् अपि न कर्तव्यम्। राजन्यशुद्ध्याः, राहोः, जन्मशुद्ध्याः कारणात् त्रिदिनानि वेदपाठः न करणीयः। यावत् विदुषः ब्राह्मणस्य शरीरे अशुद्धिः तावत् वेदपाठः निषिद्धः। मांसभोजनानन्तरं, शोकगृहात् अन्नं भुक्त्वा, अध्ययनं न कर्तव्यम्। अमावास्यायाम्, चतुर्दश्याम्, पौर्णमास्याम्, अष्टम्यां च अध्ययनं निषिद्धम्। अष्टकादिवसेषु दिवा रात्रौ, ऋतुसन्ध्यायाम् रात्रिषु च, अध्ययनं न करणीयम्। त्रीणि अष्टकादिवसानि पण्डितैः कृष्णपक्षे निर्दिष्टानि। कोविदारकपित्थयोः वृक्षयोः अधः अध्ययनं कदापि न करणीयम्। आचार्यस्य निधनकाले त्रिरात्रं अशौचं विहितम्। एतेषु कालेषु राक्षसाः विघ्नं कुर्वन्ति, अतः तेषु समयेषु अध्ययनं त्याज्यम्। किन्तु अध्ययनारम्भे, कर्मान्ते, यज्ञमन्त्रेषु च अध्ययनं अनुमतिः। अष्टकादिवसेषु, अतिबलवायौ च, अध्ययनं कर्तुं शक्यते। अन्येषु धर्मशास्त्रेषु उत्सवदिवसेषु एषा विधिः न विहिता। एषा विधिः पूर्वं ब्रह्मणा शुद्धचित्तैः ऋषिभ्यः उद्घोषिता। यः एवं मोहितः, वेदबाह्यः, सः द्विजैः न संभाषणीयः। केवलं पाठे स्थातुः, सः गोः यथा पङ्के निमज्जति। अर्थज्ञोऽपि शूद्रवत् यदि, पात्रतां न प्राप्नोति। संयतः शिष्यः तं सेवेत, यावत् देहत्यागः। सः सदा ब्रह्मनिष्ठः, स्थिरचित्तः, नित्यं अध्ययनं कुर्यात्। संयतः, भस्मस्नानेन नित्यं यतमानः, अध्ययनं कुर्यात्। यत् दिव्यः स्वायम्भुवः मनुः उक्तवान्, तत् सः उत्तमं, शुभं, निर्मलं पदं प्राप्नोति। विद्यां अध्ययनं कृत्वा अर्थं ज्ञात्वा, ततः उत्तमः द्विजः स्नानं कुर्यात्। व्रतानि कृत्वा, संयतात्मा, समर्थः, स्नानाय योग्यः भवेत्। द्वौ यज्ञोपवीती, वारि, कमण्डलुं च धारयेत्। सुवर्णकुण्डलयुक्तः, वेदपाठकः, केश-नखच्छेदितः, शुद्धः च भवेत्। सुवर्णं विना, ब्राह्मणः रक्तमाल्यं न धारयेत्। यदि सामर्थ्यं अस्ति, पुरातनं वा मलिनं वस्त्रं न धारयेत्। पादत्राणं, माल्यं, उपानहं च न उपयोगयेत्। वामस्कन्धे वस्त्रं न धारयेत्, विकृतवस्त्रं च न धारयेत्। यथायोग्यरूप-लक्षणयुक्तानि, उत्पत्तिदोषरहितानि वस्त्राणि धारयेत्। ब्राह्मणः सदाचार-शुद्धिसम्पन्नां पत्नीं गृह्णीयात्। सर्वदा निषिद्धं यत्नेन वर्जयेत्। त्रिजन्मदिवसवत् सदा ब्रह्मचर्यं पालनीयम्। गृहीतसंस्कारः गृहस्थः सदा व्रतानि, शुद्धिकर्माणि च आचरितव्यम्। यः तन्न कर्ता, शीघ्रं भयङ्करं नरकं पतति। सः गृहारम्भकर्माणि, सन्ध्योपासना च कर्तव्या। एवं धर्मस्य नियमाः, अध्ययनस्य विधयः, ब्राह्मणस्य आचरणानि, कूर्मपुराणे श्रद्धायुक्तेन भावेन निर्दिष्टानि।