कूर्मपुराणम्

द्विजश्रेष्ठ, पश्य यथा पञ्च सृष्टयः कीर्तिताः। गोः पशवः च, प्रसिद्धाः, ते पथः कुत्सितं गृह्णन्ति। ततो, ऊर्ध्वप्रवाहाख्या सृष्टिः दिव्यसृष्टिः कथ्यते, या सत्त्वगुणलक्षणा। तस्याः स्वभावेन अन्तर्बहिः प्रकाशमाना, देवाः संज्ञायन्ते। पुनः, अव्यक्तात् अधःप्रवाहाख्या सृष्टिः प्रादुर्भूता, या क्रियावती। मनुष्याः तत्र सत्त्वसम्पन्नाः, किन्तु तीव्रदुःखैः पीडिताः, वर्णिताः। तस्यान्तः चिन्तनात्, भूताद्याः सृष्टिः समुत्पन्ना। एवं, द्विजश्रेष्ठ, पञ्च सृष्टयः वर्णिताः। द्वितीयः, सूक्ष्मभूतसम्भवः, भूतसृष्टिः इति प्रसिद्धः। एवं, स्वाभाविकी सृष्टिः उत्पन्ना, या पूर्वबुद्ध्याभावे घटिता। पञ्चमी सृष्टिः तिर्यक्प्रवाहाख्या, या विविधजातिः। ततः, अधःप्रवाहयुक्तानां सृष्टिः, या मानवसृष्टिः, सप्तमी। नवमी तु युवानां सृष्टिः, एताः स्वाभाविक्यः च विकृत्यः च सृष्टयः। मुनिश्रेष्ठ, प्रधानाद्याः सृष्टयः पूर्वबुद्ध्या प्रवर्तन्ते। पूर्वं, भगवान् ऋभूं च सनत्कुमारं च सृजितवान्। तयोः मनः भगवति लग्नं, तौ सृष्टौ चित्तं न न्यवेशयताम्। ततः, परमस्रष्टुः मायया, तौ तद्विलासेन मोहितौ। नारायणः महायोगी योगिनां मनसि रमते। स भागवान् तपोऽनुष्ठाय किमपि न प्राप्नोत्। तस्य क्रोधपूर्णे नेत्रेभ्यः अश्रुबिन्दवः पतिताः। ताभ्यः महादेवः उत्पन्नः, शरणं, नीलरक्तवर्णः। तमात्मनि स्थितं परमेश्वरं विवेकिनः पश्यन्ति। स भागवान् ब्रह्मा विविधानि प्राणीनि सृजति। जटिलः, निर्भयः, त्रिनेत्रः, नीलरक्तवर्णः। स जगत्पते, अहं प्राणीनि सृजामि; त्वं अशुभानि सृज। अधुनैव स्थानेषु अधिष्ठातृणां वर्णनं शृणु। नद्यः, समुद्राः, पर्वताः, वृक्षाः, औषधयः च। पक्षाः, मासाः, अयनानि, वर्षाः, युगानि च। दक्षः, अत्रिः, वसिष्ठः, धर्मः, संकल्पः च। तस्य शिरसः अङ्गिराः देवः; हृदयात् भृगुः। संकल्पात् संकल्पः, लोकपितामहः। अपानात् स्थिरः क्रतु; समानात् वसिष्ठः। मानवाकृतिं धारणं धर्मः तैः प्रवर्तितः। प्राणीनि सृजितुम् इच्छन् स्वं आत्मानं प्रवर्तितवान्। ततोऽधःकायात् प्रथमं असुराः पुत्राः उत्पन्नाः। रात्रिः तिमिरपूर्णा यतः, सर्वे प्राणी रात्रौ शान्ति यान्ति। ततो मुखात् देवाः स्फुरन्तः अभिजायन्त। तस्मात्, विवेकिनः, धर्मयुक्ताः देवाः तं उपासते। यदा स आत्मानं पितरं मन्यते, तदा पितरः उत्पन्नाः। तेन विदारितं तद्व शरीरं सन्ध्या अभवत्। एषु, पितररूपं सन्ध्या, परमं श्रेयः। एवं, द्विजश्रेष्ठ, ब्रह्मणः सृष्ट्याः विविधा प्रवृत्तिः, गुणैः, भावैः, कालैः च, सततं दिव्यं च अधिवासं प्रपद्यते।