कूर्मपुराणम्

शिष्यः तु मन्त्रस्य अर्थं सम्यक् विज्ञाय परं पदं प्राप्नोति। गायत्र्या अपि उच्चारणात् परं किञ्चन नास्ति; एतद् ज्ञात्वा सः मोक्षं लभते। वेदाध्ययनस्य विधिः आशाढे वा प्रोष्ठपदे च स्मृतः। शिष्यः शुद्धे देशे, एकाग्रचित्तः, अध्ययनं कुर्यात्। अथवा, माघस्य शुक्लपक्षे प्रथमदिने प्रातःकाले अपि अध्ययनं कर्तव्यम्। वेदाङ्गानि, प्राचीनानि शास्त्राणि, मनुस्मृतिं च कृष्णपक्षे पठेत्। शिक्षणं च, अभ्यासः च, अध्ययनकाले अपि सततम् आचर्येते। प्रजापतिः तु केचन कालान् अध्ययनाय अनर्हान् इति उक्तवान्। तस्मिन् काले, ऋतुहेतोः, मेघदर्शनसमये च, अध्ययनं निषिद्धम्। एते कालाः अप्यनुचिताः अध्ययनाय, ऋतुविपर्यये अपि। विद्युत्समये रात्रौ अपि, दिवा इव, अध्ययनं निषिद्धम्। धर्मकामैः, पुण्यार्थिभिः, सदैव दूषितगन्धे अध्ययनं वर्जयेत्। रुदिते, जनसमूहे च, अध्ययनं न कर्तव्यम्। अशुचौ, भोजनानन्तरम्, पितृबलिप्राशने च, अध्ययनचिन्तनं अपि न कार्यम्। राजदोषे, राहुदोषे, जन्मदोषे च, त्रिदिनानि वेदपाठः न कर्तव्यः। यावत् शुचिर्न भवति ब्राह्मणः, तावत् वेदपाठः न कार्यः। मांसभोजनानन्तरम्, शोकगृहेभोजनानन्तरं च, अध्ययनं न कर्तव्यम्। अमावास्यायाम्, चतुर्दश्याम्, पौर्णमास्याम्, अष्टम्यां च, वेदाध्ययनं वर्जयेत्। अष्टकासु दिवा रात्रौ च, ऋतुसन्ध्यायाम् रात्रौ च, अध्ययनं निषिद्धम्। त्रयः अष्टकाः कृष्णपक्षे विज्ञाताः पण्डितैः। कोविदार- कपित्थवृक्षयोः अधः कदापि न पठेत्। आचार्यस्य निधनकाले त्रिरात्रं अशौचं विधीयते। एतेषु कालेषु राक्षसाः विघ्नं कुर्वन्ति; अतः तेषां वर्जनं करणीयम्। तथापि, अध्ययनारम्भे, क्रियान्ते, यज्ञमन्त्रेषु च, अध्ययनं अनुमतिः। अष्टकासु, वातात्यये च, पठितुं शक्यते। अन्येषु धर्मशास्त्रेषु, उत्सवदिने एते नियमाः न विद्यन्ते। एवं ब्रह्मणा पूर्वं शुद्धात्मभिः ऋषिभ्यः उक्तम्। वेदबाह्यः मोहितः च, तेन द्विजैः न सह संवादः कर्तव्यः। केवलं पाठमात्रे स्थितः जनः, गवेव पङ्के निमज्जति। अर्थदर्शी अपि, शूद्रवत् यदि स्यात्, पात्रता न प्राप्नोति। यः संयतः, सः तं सेवेत, यावत् शरीरविमोचनम्। सः नित्यं ब्रह्मनिष्ठः, समाहितचित्तः, सततं पठेत्। संयम्य, भस्मस्नानपरायणः, नित्यं अभ्यासं कुर्यात्। यद् दिव्यः स्वयंभुवः मनुः उक्तवान्, तत् सः प्राप्नोति परमं शुभं निर्मलम् अवस्थां। एवं वेदं सम्यक् अध्ययनं कृत्वा, तस्य अर्थं च विज्ञाय, ततः श्रेष्ठः द्विजः स्नानं कुर्यात्। व्रतानि कृत्वा, आत्मसंयम्य, शक्तः च सन्, स्नानाय योग्यः भवति। सः द्वे यज्ञोपवीते, जलं, कुम्भं च धारयेत्। सुवर्णकुण्डले, वेदं, कृतकेश-नखच्छेदं, शुद्धं च भवेत्। सुवर्णं विना, ब्राह्मणः न रक्तमाल्यं धारयेत्।