कूर्मपुराणम्

शिष्यः गुरोः समीपे आसीनः तस्य उपवेशनं, भाषणं, गमनं च अनुकरणं कदापि न कुर्यात्। यत्र तु अप्रियं श्रूयते, तत्र शिष्यः कर्णौ आवृत्य वा अन्यत्र गच्छेत्। गुरोः प्रति उत्तरं न दद्यात्, तस्य सन्निधौ न स्थातुम् न च उपवेशनं कुर्यात्। सदा अंगशुद्धिं अभ्यङ्गं च यत्नेन आचरितव्यम्। गुरोः आसनं, छायां वा अन्यं किमपि तस्य सम्बद्धं पदेन न स्पृशेत्। गुरोः अनुग्रहम् विना विशेषतः प्रियं हितं च आचरन् न गच्छेत्। गुरोः उपस्थाने शब्दं कर्तुं वा तत्र तु थूकनं च सदा वर्जयेत्। गुरोः अधः, दर्भासनं वा काष्ठफलकं उपविश्य, मनसा एकाग्रः भवेत्। गुरुः यत्र धावति, तत्र शिष्यः अनुगच्छेत्; यत्र गच्छति, तत्र साकं गच्छेत्। शिलायां वा काष्ठासनं उपविश्य गुरुणा सह उपवेशनं कुर्यात्। सदा मृदुभाषणं मधुरं हितं च वदेत्। तैलाभ्यङ्गं, व्यजनं, पादत्राणं वहनं, छत्रधारणं च आचरितव्यम्। अन्येषां हिंसां न कुर्यात्, न च निन्दां कदापि आचरितव्यम्। यथायोग्यं एव संग्रहणं कुर्यात्, प्रतिदिनं भिक्षां याचेत्। नृत्तं द्रष्टुं सदा वर्जयेत्, गीतादिकं कामनां च मुक्त्वा भवेत्। अशुद्धा स्त्रीभिः, पतितजातिभिः च गोप्यं संवादं न कुर्यात्। मल्लयुद्धं, स्नानं वा क्रीडार्थं कदापि न आचरितव्यम्। मोहात् वा लोभात् त्यक्तं वस्तु यदि गृह्णाति, सः तस्मात् पदात् पतति। येन ज्ञानं प्राप्तं तं कदापि न हिंसेत्। मनुः अपथगामिनं त्यक्तव्यम् इति उवाच। यदि गुरुणा त्यज्यते, तदा स्वगुरून् नमस्कारं न कुर्यात्। निषिद्धः अपि वा हितं शिक्ष्यमाणः अपि अधर्मं न आचरितव्यम्। गुरोः पुत्रेषु, पत्निषु, स्वजनेषु च, यः गुरोः पुत्रः शिक्षयति, सः गुरुवत् पूज्यः। गुरोः पुत्रस्य पादप्रक्षालनं न कुर्यात्। भिन्नवर्णान् उत्थाय नमस्कृत्य सन्मानं कुर्यात्। गुरुपत्न्याः कार्यं न कुर्यात्, न च तस्याः केशसंस्कारं। भूमिं स्पृशित्वा, 'अहं ते दासः' इति वदित्वा तस्याः पूजनं कुर्यात्। गुरुपत्न्याः व्यवहारेषु सत्पुरुषाणां आचारं स्मरेत्। सर्वाः गुरुपत्न्यः गुरुपत्न्याः समं पूजनीयाः। यात्रातः आगत्य विवाहसम्बद्धाः स्त्रियः सन्मान्याः। मातरं यथा, तासु आचारं कुर्यात्; माता ताभ्यः श्रेष्ठा। प्रतिदिनं वेदं, धर्मं, पुराणाङ्गानि च शिष्यः पाठयेत्। गुरुः आत्मनः समीपे स्थितस्य शिष्यस्य पापानि अपाकरोति। यदि अन्नं, धनं, स्वर्गं च दातुं समर्थः, धर्मानुसारं दश शिष्यः शिक्षयेत्। तेषु ज्ञानदानं ब्राह्मणाय, अन्येषां पूर्वोक्तं। 'पठ, कृपया', 'विरामः भवतु' इति वदित्वा मार्गदर्शनं कुर्यात्। त्रिः श्वासैः शुद्धः सः 'ओम्' इति उच्चारणाय योग्यः। प्रतिदिनं ब्रह्मणः प्रणामेन पाठं आरभेत्। प्रतिदिनं पाठं कुर्यात्; अन्यथा ब्राह्मणपदात् पतति।