कूर्मपुराणम्

श्रूयताम्, भगवतः धर्मस्य विधयः यथोक्ताः कुर्मपुराणे। न कदापि सोपानेषु, न च पादत्राणधारणकाले, न छत्रधारणे, न चोर्ध्वे विद्यायाः कृत्यं कार्यम्। नापि देवालयेषु, न जलस्थलेषु च तदाचरणीयम्। सूर्याग्निचन्द्रान् प्रति न पश्यन् तदाचरणं न कर्तव्यम्। शुद्धं चोदकं सम्यगाहृत्य शौचं सावधानः कुर्यात्। मार्गे, शुष्कस्थले, परपुरुषोपयुक्ते वा जले शौचं न कर्तव्यम्। ततः पूर्वोक्तविधिना जलस्पर्शनं सदा कार्यम्। यदा आचार्यः आह्वयति, तदा शिष्यः तस्य मुखं पश्यन् अधीयीत। उपवेशनं यदा निर्दिश्यते, तदा आचार्यं प्रति मुखेन उपविष्टव्यं। न कदापि आचार्यस्य पृष्ठतः उपवेशनं, भोजनं, स्थितिं वा कुर्यात्। तस्य साक्षात् दृष्टिपथे न स्वेच्छया उपविश्यते। नापि तस्य स्थितिं, भाषणं, गमनं वा अनुकरणीयम्। तत्र कर्णौ छादयेत् अथवा अन्यत्र गच्छेत्। न आचार्यं प्रत्युत्तरं दद्यात्, न तस्य सन्निधौ स्थित्वा वा उपविश्येत्। सदा शुद्धिं चाङ्गानां अभ्यञ्जनं च कुर्यात्। कदापि आचार्यस्य आसनं, छायां, अन्यद्वा तदृशं न स्पृशेत्। अनुमत्याः विना प्रस्थानं न कर्तव्यम्, विशेषतः प्रियहिते संलग्नः सन्। न कदापि आचार्यस्य सन्निधौ शब्दं कुर्यात्, न तत्रैव थूक्षेत्। सदा आचार्यस्य अधस्तात्, चेलकाष्ठादिषु, एकाग्रचित्तः उपविशत्। यदा आचार्यः धावति, तदा तं अनुयाति; यदा गच्छति, तदा सह गच्छेत्। शिलायां काष्ठे वा आचार्येण सहोपवेशनं कुर्यात्। सदा मृदुवचनं वदेत्, मधुरहितवचांसि प्रयुञ्जीत। अभ्यञ्जनं, व्यजननं, पादत्राणवाहनं, छत्रधारणं च सम्यगाचरेत्। परपीडां, निन्दां च सदा परिहरन् भवेत्। यथालाभं संग्रहं कुर्वन्, प्रतिदिनं भिक्षां याचेत। नृत्यदर्शनं सदा वर्जयेत्, गीतादिषु च रागरहितः स्यात्। अपवित्राभिः स्त्रीभिः, नीचजातिभिः च रहसि न संवादं कुर्यात्। न कदापि मल्लयुद्धं, स्नानं, क्रीडां वा तदृशीं सेवेत। यदि मोहात् लोभात् वा त्यक्तं वस्तु गृह्णाति, स धर्मात् पतति। यस्मात् ज्ञानमवाप्तं तं न कदापि हिंस्यात्। पन्थान्तरगं त्यक्तव्यं इति मनुना उक्तम्। आचार्येण त्यक्तः सन्, स्वगुरून् न नमेत्। निषिद्धः अपि, हितोपदेशे अपि, अधर्मं नाचरेत्। आचार्यपुत्रदारेषु, स्वबन्धुषु च, आचार्यपुत्रः यः शिक्षां ददाति, स आचार्यवत् पूजनीयः। तस्य पादप्रक्षालनं न कर्तव्यम्। भिन्नजातीन् उत्थाय प्रणम्य सत्कारः कार्यः। आचार्यपत्नीं प्रति कार्यं न कर्तव्यम्, न तस्याः केशरचनां विधास्येत्। भूमौ स्पृशन्, "अहं ते दासः" इति वदन्, तां सदा नमेत्। आचार्यपत्नीभिः व्यवहारं कुर्वन्, सदा साधूनां आचारं स्मरेत्। सर्वाः आचार्यपत्नीः, आचार्यपत्नीं यथा, तुल्यं पूजनीयाः इति निश्चितम्। एवं शिष्यः धर्ममार्गे स्थित्वा, आचार्यसेवायाम् अत्यन्तं सावधानः स्यात्।