कूर्मपुराणम्

यथा सर्वलोकानां रक्षणं धर्मसंग्रहश्च, एवं पूर्वं ऋषिभिः सह इन्द्रेण अमृतमथने समये पृष्टमासीत्। तदा कृष्णः, समाहितचित्तः, ऋषिभिः उक्तं वचनं सम्यक् अवदत्। सनत्कुमारः तथा च श्रेष्ठाः ऋषयः, तेन उपदिष्टेन मार्गेण, सर्वपापैः विमुक्तिम् उपदिशन्ति। यः एतत् अर्थं मनसा चिन्तयति, सः परमं पदम् आप्नोति। सर्वपापैः मुक्तः, ब्रह्मलोकमध्ये पूज्यते। विशेषतः ब्राह्मणैः एषा शिक्षाः श्रोतव्या विचार्याः च सर्वदा। ब्राह्मणानां कर्ममार्गः परमं फलम् ददाति। पूर्वं मनुः, प्रजापतिः, श्रोतृभिः ऋषिभिः समक्षं एतत् उपदिशत्—"समाहितचित्ताः यूयं मम वचनं शृणुत।" गर्भाष्टमे मासे अथवा अष्टमे वर्षे, स्वस्य सूत्रे निर्दिष्टानुसारं, आचार्यस्य समीपे भिक्षया जीवित्वा, गुरुं सदा पश्यन्, ब्राह्मणस्य त्रिसूत्रं वा वस्त्रं वा विधीयते। यः अन्यथा आचरति, तस्य कर्म दोषयुक्तं भवति। शुद्धं शुभ्रं निर्मलं उत्तमं वस्त्रं एव धार्यं। तस्य अभावे, गोचर्म वा रुरुचर्म वस्त्रं अनुशासितम्। यज्ञोपवीतं सदा वामस्कन्धे, दक्षिणभुजे अधः धार्यं, शोककाले ग्रीवायां धार्यम्। यत्र दक्षिणस्कन्धे उपवीतं, वामभुजे अधः, तद् 'प्राचीनावीतम्' इति कथ्यते, पितृयज्ञे तस्य उपयोगः। वेदाध्ययने, भोजनकाले, ब्राह्मणसमीपे, वामस्कन्धे उपवीतं सदा धार्यं। विधिवत् उपवीतं सदा धार्यं—एषा सनातनधर्मः। मुञ्जस्य अभावे, कुशात् एकत्रिकं वा त्रिकं वा उपवीतं कर्तुं शास्त्रं वदति। यज्ञार्हवृक्षात् काष्ठं वा, मृदु निर्मलवस्त्रं वा उपवीतं कर्तव्यम्। कामात्, लोभात्, भयात्, मोहात् वा यः उपवीतं त्यजति, सः धर्मात् पतति। स्नानात् अनन्तरं, देवर्षिपितृभ्यः तुष्टिं दातव्यम्। वृद्धानां सत्कारः सदा धर्मानुसारं कर्तव्यः। दीर्घायुषः आरोग्यस्य च प्राप्त्यर्थं आलस्यादीनि वर्जनीयानि। नामान्ते 'अ' उच्चारणीयं, आद्याक्षरं दीर्घं कर्तव्यम्। यः पण्डितैः अभिवादितः न भवति, सः शूद्रवत् गण्यते। दक्षिणहस्तः दक्षिणहस्तं, वामहस्तः वामहस्तं स्पृशेत्। यः विद्यां प्राप्तवान्, तस्य प्रथमं अभिवादनं कर्तव्यम्। देवयज्ञादिषु अन्याः विधयः न प्रयोक्तव्या। वैश्यं दृष्ट्वा 'समृद्धिः' कामयेत्, शूद्रं दृष्ट्वा 'आरोग्यम्'। जात्यां वृद्धः, पितृव्यः च, पुरुषेषु गुरु गण्यते। स्त्रीषु श्वश्वा, ज्येष्ठपितामही, धायः च गुरवः। तेषां मनसा, वाचा, कायेन सेवनीयम्। तैः सह न उपवेशनं, न स्वार्थाय विवादः कर्तव्यः। अन्यगुणैः युक्तोऽपि यः गुरौ द्वेषं कुर्यात्, सः पतति। तेषु प्रथमत्रयं श्रेष्ठम्, तेषु मातरः सर्वाधिकं पूज्यते। ज्येष्ठभ्राता, पतिः—एते पंच गुरवः। एते पंच, यः समृद्धिं इच्छति, विशेषतः पूजनीयाः।