कूर्मपुराणम्

श्रीभगवान् उवाच— वीराणां मध्ये वीरभद्रः अहं अस्मि, सिद्धानां मध्ये कपिलः ऋषिः। शस्त्रेषु वज्रः अहं, व्रतेषु सत्यं एव। सर्वेषां आश्रमाणां मध्ये गार्हस्थ्यं अहं, ईश्वराणां मध्ये महेश्वरः। यक्षाणां मध्ये कुबेरः अस्मि, गणाधिपानां मध्ये वीरकः। बलवतां मध्ये वायुः अहं, द्वीपानां मध्ये पुष्करः। वेदेषु सामवेदः अहं, यजुषां मध्ये शतरुद्रियम्। स्तोत्रेषु पुरुषसूक्तं, साम्नां मध्ये ज्येष्ठसाम। देशेषु ब्रह्मावर्तः, क्षेत्रेषु अविमुक्तकं अहं। भूतानां मध्ये आकाशः, प्राणिनां मध्ये मृत्युः। मार्गेषु मोक्षः, उत्तमेषु परमेश्वरः अहं। एतत् सर्वं मम स्वदीप्तेः प्रकाशं विद्धि। तेषां अहं अधिपः, पाशुपतिः इति मनीषिभिः स्मृतः। वेदविदः मामेव भूतानां मोक्षकर्तारं वदन्ति। मत्तः अन्यः नास्ति परमात्मा, अव्ययः भूताधिपः। एते पाशुपताः बन्धाः, क्लेशाश्च येन भूतानि बध्यन्ते। एते अष्टौ प्रकृतयः, अन्याश्च विकाराः। गुदं, उपस्थं, द्वे करौ, द्वे पादौ, वाक् च दशम्यः इति कथ्यते। एते त्रयः च विंशतिः प्रकृत्याः प्रधानानि तत्त्वानि। अनादिः, अमध्यः, अनन्तः कारणं, लोकेषु परं कारणं। एषां सम्यगवस्था अव्यक्तं, प्रधानं इति ज्ञायते। गुणभेदः विवेकभेदात् जायते इति पण्डिताः विदुः। मयि अर्पितानि कर्माणि बन्धाय वा मोक्षाय वा भवन्ति। ये बन्धाः क्लेशज्ञेयाः, आत्मनः पाशा इति कथ्यन्ते। मूलप्रकृतिः अव्यक्ता मम एव शक्तिर्भवति। महत्तत्त्वादि विकाराः शाश्वतस्य देवेशस्य एव। तम् परमं आद्यं पुरुषं विदुः। येन जीवः संसारसागरं भीष्णं तर्ति। स एक एव भगवाञ्छ्रेष्ठः, एकः परमेश्वरः इति कथ्यते। या मूलं माया, तस्मात् इदं जगत् उत्पन्नम्। तस्मात् सूक्ष्मभूतानि, महाभूतानि, इन्द्रियाणि च जातानि। तत्र एव महद्ब्रह्मा मम शक्त्या समन्वितः जातः। मम मायया मोहिताः, ते मां पितरं न पश्यन्ति। तेषां माया एव परं कारणं, ते मां एव पितरं विदुः। स तु धीरः सर्वेषु लोकेषु न मोहं गच्छति। अहं प्रभुः, ओंकाररूपः, ब्रह्मा, प्रजापतिः च। यो विनश्यति मध्ये अविनाशिनं पश्यति, सः एव पश्यति। सः आत्मना आत्मानं न हिंस्यात्, तेन परां गतिं प्राप्नोति। यः प्रधानस्य कार्यं वेत्ति, सः परं ब्रह्म प्राप्नोति। महेशस्य षडङ्गानि कथ्यन्ते। बन्धः च तस्य प्रवृत्तिः अपि उक्ता।