कूर्मपुराणम्

एते सर्वे यथोक्तं निरूपिताः, नात्र किञ्चिद् संशयः—कल्पस्य च तस्य च कालपरिमाणस्य। मुनयः प्राज्ञाः सहस्रचतुर्युगानि कल्पमिति घोषयन्ति। ब्रह्मणः संवत्सरः ‘परा’ इति कथ्यते, तस्य शतं संवत्सराणि विद्वांसः जानन्ति। अतः सत्यमेव, महात्मानः तदेतद् स्वाभाविकं प्रलयमिति निर्दिशन्ति। कालस्य प्रवृत्त्या पुनः सृष्टिरुत्पद्यते इति श्रूयते। केवलं कालेन एव भूतानि सृज्यन्ते, तेनैव पुनः क्षीयन्ते। सर्वगतत्वात् स्वातन्त्र्याच्च स एव सर्वात्मा महेश्वरः। भगवानेवैकः स्वामी कालः कविरिति शास्त्रं प्रमाणयति। अद्यापि स एव प्रवाहः प्रवर्तते, एषा तस्याष्टमी सृष्टिः। वराहकल्पः सम्प्रति प्रवहति; तस्य विस्तारं कथयिष्यामि। सर्वं तदा न किंचित् दृश्यते—न शान्तवायवः, न किञ्चन। तदा सहस्राक्षः सहस्रपादश्च ब्रह्मा समुत्थितः। स ब्रह्मा, यं नारायणमाहुर्मुनयः, तदा सलिलेषु शयानः आसीत्। स देवः ब्रह्मरूपः, सृष्टिसंहारयोः कारणम्। यतो ह्येतानि तस्य निलयानि, तस्मात् नारायण इति स्मृतः। निशान्ते स सृष्ट्यर्थं ब्रह्मभावं प्रपद्यते। स प्रजापतिः, तदुत्थानाय मनसा चिन्तयन्, क्रियामकरोत्। यदन्यैर्मनसा अप्यगम्यम्, तद् 'ब्रह्म' इति कथ्यते, वाक्मयं तु तद्। स भूमिधरः वराहरूपधारी स्वदंष्ट्रया पृथिवीं उद्धृतवान्। तदा सिद्धाः ब्रह्मर्षयश्च वायुलोके स्थिताः, हरिं स्तोतुं समुपचक्रुः। ते उचुः—"नमः पुरुषाय, पुराणाय, शाश्वताय, जयिने। नमः हिरण्यगर्भाय, स्रष्ट्रे, परात्मने। नमो नारायणाय, देवाय, सुरहिताय। पुनः पुनः नमः सर्वभूतात्मने, अव्ययाय। नमः बोधाय, विशुद्धाय, ज्ञानमूर्तये। अनन्ताय, अमेयाय, कारणाय, साधनाय नमः। मूलप्रकृते, मायामयाय ते नमः। योगेन सम्प्राप्याय, सकर्षणाय नमः। सिद्धाय, पूज्याय, गुणविभाजकाय नमः। अरूपिणे, रूपिणे, माधवाय पुनः पुनर् नमः।" "इदं सर्वं जगत् पालय; त्वमेव त्राता, शरणं, परमगति:" इति प्रार्थितः भगवान् वराहरूपधारी तान् अनुग्रहम् अकरोत्। स प्रजापतिः मनसा तद्रूपं संकल्प्य, तद् रूपं प्रादुश्चकार। तस्य विशालशरीरत्वात्, पृथिवी न निमग्ना। स सर्वं प्राक्प्रलयदग्धं सृष्ट्यर्थं मनसा न्यधत्त। ततः सृष्टिः अभवत्, अचेतना च तमसा पूर्णा। एषा पञ्चविधा अज्ञानरूपा महात्मनः समुत्पन्ना। सा तमसा आवृता, बीजं लोकैः आच्छन्नम्। एतानि प्रधानवृक्षाः इति कथ्यन्ते; एषा प्रमुखा सृष्टिः स्मृता। तस्य चिन्तनात् 'तिर्यक्स्रोतः' नाम सृष्टिः अभवत्। एवं श्रीमद् कौर्मपुराणे सृष्टिप्रकरणे कल्पवर्णनं, वराहावतारकथनं, तथा प्रमुखसृष्ट्युत्पत्तिवर्णनं सम्यक् निरूपितम्।