कूर्मपुराणम्

महेशस्याज्ञया एव ज्ञानमपि वशे स्थितम्। मयाैवेदं सर्वं प्रवर्त्यते, मय्येव चेदं लीयते। परमात्मा परमब्रह्माहमस्मि; मत्परं किञ्चिदपि न विद्यते। एतद्विज्ञाय जीवः जन्मसंसारबन्धनाद् विमुक्तो भवति। यं ज्ञात्वा पुरुषः मोक्षं प्राप्नोति, पुनः संसारपतने न पतति। तत् मे परमं धाम—नित्यमानन्दस्वरूपं, निरवयवम्। अहमेव सः पुरातनः, अव्ययः, मयाशक्तिधरः हरिरस्मि। आदित्येषु विष्णुरहं, वसुषु पावकः; गजेन्द्रेषु ऐरावतः, शस्त्रधराणां मध्ये रामः। शिल्पिनां विश्वकर्मा, सुरार्यशत्रुषु प्रह्लादः; वीराणां मध्ये वीरभद्रः, सिद्धेषु कपिलमुनिः। आयुधेषु वज्रः, व्रतेषु सत्यं; आश्रमेषु गार्हस्थ्यं, ईश्वराणां महेश्वरः। यक्षेषु कुबेरः, गणाधिपेषु वीरकः; बलिनां मध्ये वायुः, द्वीपेषु पुष्करः। वेदेषु सामवेदः, यजुषां शतरुद्रीयः; स्तोत्रेषु पुरुषसूक्तं, साम्नां ज्येष्ठसाम। देशेषु ब्रह्मावर्तः, क्षेत्रेषु अविमुक्तकः; भूतानां मध्ये आकाशः, प्राणिनां मृत्युः। मार्गेषु मोक्षः, उत्तमेषु परेश्वरः। एतत्सर्वं मम तेजोविभूतिरिति विद्धि। एतेषां मध्ये अहमेव प्रभुः, पश्युपतिरिति मुनिभिः स्मृतः। वेदविदो मां एव प्रपन्नानां मोक्तारं वदन्ति। मत्तः परं नास्ति—सर्वात्मा, अव्ययः, भूताधिपः। एते पाशाः पाशुपताः, क्लेशाश्च जीवबन्धनकारणानि। एते अष्ट प्रकृतयः, तथैवान्याः विकाररूपाः। गुदं, उपस्थं, द्वे हस्ते, द्वे पादे, वाक् च दशम्यभिधीयते। एते त्रयोविंशतिः प्रकृत्याः प्रधानभूताः। अनादिमध्यान्तशून्यं कारणं जगतः परं कारणम्। एषां सम्यगवस्था ’अव्यक्ता’—प्रकृतिः प्रथमा—इति कथ्यते। गुणभेदः विवेकभेदात् जायते इति पण्डिताः विदुः। मयि समर्पितानि कर्माणि बन्धनाय वा मोक्षाय वा भवन्ति। क्लेशरूपाः ये बन्धाः, आत्मनः पाशाः इति ख्याताः। मूलप्रकृतिरव्यक्ता मम शक्तिरूपेण स्थिताऽस्ति। महत्तत्त्वादि विकाराः नित्यस्य देवेशस्यैव। तं पुरुषं परमं प्रपञ्च्यं पुराणमाहुः। येन जीवः भीषणं संसारसागरं तर्तुमर्हति। स एवैकः पुण्यात्मा, एकोऽनुत्तम ईश्वरः। या मूलं माया, तस्मादिदं जगदुत्पन्नम्। तस्मात् सूक्ष्मभूतानि, महाभूतानि, इन्द्रियाणि च जातानि।