कूर्मपुराणम्

एवं समयस्य विवरणं श्रूयते। त्रिंशत् काष्ठाः एका कला भवति, त्रिंशत् कलाः एकं मुहूर्तं यथावत् निर्मिमीत। तावता दिनरात्र्यः एकं मासं यत्र द्वे पक्षे अस्ति, तद् अभ्युपगम्यते। देवतानां दक्षिणायनं रात्रिः, उत्तरायणं तु तेषां दिवा इति प्रतिपाद्यते। चतुर्व्याहृत्युगस्य द्वादश भागाः सन्ति, तेषां विभागान् ज्ञातव्यं। तत्र शतभागः सन्ध्यायाः, कृतयुगस्य सन्ध्याभागः। ततः षट्शतभागः कृतयुगस्य सन्ध्याभागं विना। तत्र त्रेतायुग, द्वापरयुग, कलियुगस्य कालगणना निर्दिष्टा। तदा सप्तत्येकपथं तस्य मान्वन्तरं इति कथ्यते। सर्वे स्वायम्भुवादयः, ततो सावर्णिकादयः अपि। सहस्रयुगपर्यन्तं मनुष्याराज्ञः रक्षितव्यम्। एते सम्यक् व्याख्याताः; नास्ति संशयः कल्पस्य च कालपरिमाणस्य विषये। ज्ञैः कल्पः सहस्रचतुर्व्याहृत्युगः इति कथ्यते। ब्रह्मणः वर्षः 'परा' इति निर्दिष्टः, शतपरायाः ज्ञैः सत्यम्। तेन, एषा स्वाभाविका प्रलयः इति महात्मनः प्रतिपादनम्। कालस्य प्रवृत्त्या पुनः सृष्टिः उत्पद्यते इति श्रूयते। कालात् एव भूतानि सृज्यन्ते, कालात् एव पुनः विलीयन्ते। सर्वत्र व्यापित्वात्, स्वातन्त्र्यात्, सः सर्वात्मा महेश्वरः। भगवाः एव एकः नियन्ता, कालः, कविः इति शास्त्रे उद्घोष्यते। अद्यापि तद् एव प्रवृत्तिः; अयं तस्य अष्टमः चक्रः। वराहचक्रः सम्प्रति प्रवृत्तः; तस्य विस्तारं वर्णयिष्यामि। सर्वं यथा शान्तवातादि न किञ्चिद् अपि दृश्यते स्म। तदा ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपादः उत्पन्नः। ब्रह्मा, नारायणः नाम्ना, तदा जलराशौ शयाने स्थितः। ब्रह्मरूपधारी देवः जगतः आदिः च अन्तः च। तस्मात् तस्य विश्रान्तिस्थानानि नारायणः इति स्मृतिः। रात्र्यन्ते सः ब्रह्मरूपं धृत्वा सृष्ट्यर्थं प्रवृत्तः। तदा सृष्टिकामः, अनुमानेन तद् उत्थापयितुम् इच्छन्, प्रजापतिः कार्यं कृतवान्। यद् अन्यैः मनसा अपि न गृह्यते, तद् 'ब्रह्म' इति भाषारूपं कथ्यते। तदा दन्तेन भूमिधरः स्वं धृत्वा भूमिं उद्धृतवान्। सिद्धाः ब्रह्मर्षयः च वायुमण्डले स्थिताः हरिं स्तुतवन्तः। "नमः पुरुषाय, पुरातनाय, शाश्वताय, विजयाय। नमः हिरण्यगर्भाय, स्रष्ट्रे, परमात्मने। नमः नारायणाय, देवाय, सुरानां हिताय। नमः पुनः पुनः सर्वभूतात्मने, अव्ययाय। नमः जाग्रत्प्रकाशाय, शुद्धाय; ज्ञानमूर्तये नमः। नमः अनन्ताय, अपरिमेयाय, कारणाय साधनाय। नमः मूलप्रकृतये, मायारूपाय। नमः योगेन प्राप्त्ये; नमः सकर्षणाय। नमः सिद्धाय, पूज्याय, त्रिगुणविभेदकाय। नमः पुनः पुनः निरूपाय, रूपाय, माधवाय।" इति भगवतः स्तुतिः कृतवती।