कूर्मपुराणम्

संसारः अविद्यया आच्छादितः अस्ति, तस्य कारणात् ज्ञानं भ्रमितं जायते। सर्वं यद् अन्यत् अविद्या एव, ज्ञानं तु मम मतः सत्यम्। योगः हि सर्ववेदान्तस्य सारः, एकाग्रचित्तस्य अवस्था इति। यो योगज्ञाननिष्ठः, तस्य सर्वत्र किञ्चिद् अप्राप्यं नास्ति। यः सांख्यं च योगं च एकत्वेन पश्यति, सः तत्त्वविद् उच्यते। अन्ये इह तत्र निमग्नाः भवन्ति, आत्मा तु न निमज्जति—एवं शास्त्रं घोषयति। ज्ञानयोगाभ्यां यः सम्यग् निष्ठः, सः शरीरान्ते तत् परमं प्राप्नोति। सर्वव्यापी आत्मा, सर्वदिशं अभिमुखः, सर्वेषु वेदेषु प्रसिद्धः। अहं अन्तर्यामि, नित्यः, सर्वत्र हस्तपादयुक्तः। नेत्ररहितः अपि पश्यामि, श्रोत्ररहितः अपि शृणोमि। यथार्थदर्शिनः मां एकं महापुरुषं इति आहुः। तद् परमशक्ति मम, या शुद्धा, निर्मला, निर्गुणा रूपेण अस्ति। अहं इदं वक्ष्यामि; ब्रह्मविदः, एकाग्रचित्तेन शृणुत। अहं इदं प्रवर्तयामि; विद्वांसः एतत् कारणं इति जानन्ति। ये योगिनः मयि योगं प्राप्तवन्तः, ते अक्षरं प्राप्नुवन्ति। ते परमशुद्धिं मोक्षं च मया सह प्राप्नुवन्ति। मम अनुग्रहेण, हे योगेश्वराः, एषा वेदविद्या। एषा मे सांख्ययोगनिष्ठा विद्या उक्ता। ताभ्यां सर्वं इदं जातम्; अतः जगत् ब्रह्मणा व्याप्यते। लोके सर्वत्र तद् अस्ति, सर्वं व्याप्नुवन्, यथा शास्त्रेषु श्रुतम्। सनातनं आधारम्, नित्यसुखम्, अव्यक्तम्, द्वैतशून्यं। भेदरहितं, रूपरहितं, सर्वाश्रयं, परमामृतम्। निर्गुणं, परमविस्तारम्—एषा विद्या विदुषां ज्ञाता। अहं तद् सर्वव्यापी, शान्तः, ज्ञानात्मा, परमेश्वरः। सर्वे भूतानि मयि तिष्ठन्ति; यः एतत् वेत्ति, सः वेदवित्। एतयोः द्वयोः अनादिः कालः परमसंयोगः इति उच्यते। तस्य स्वरूपं तद्; अन्यः भिन्नः। ते मम रूपं तद् इति जानन्ति। या प्रकृतिः सर्वदेहिनां मोहिनी उच्यते। अहंकारवर्जनात् सा पञ्चविंशतितत्त्वं उच्यते। विवेकशक्ति ज्ञाता; अहंकारः तस्मात् उत्पद्यते। तद् जीवः, अन्तरात्मा, तत्त्वचिन्तकैः कथ्यते। सः ज्ञानरूपः; तस्य मनः साधनं। सा विवेकाभावः, प्रकृतिसंयोगात्, कालेन जातः। सर्वे काले अधीनाः; कालः कस्यापि अधीनः न। प्रभुः प्राणः, सर्वज्ञः, परमपुरुषः इति उच्यते। मनसः अहंकारः, अहंकारात् महत्तत्त्वम्। पुरुषात् प्रभुः प्राणः; तस्मात् सर्वं जगत्। मत्तः परं किञ्चिद् नास्ति; मां ज्ञाय, मुच्यते। मम एव, अव्यक्तस्य, आकाशरूपस्य, महेश्वरस्य, अन्यः नास्ति। प्रभुः, मायायुक्तः, मायामयः, कालसंयोगेन स्थितः।