कूर्मपुराणम्

ब्रह्मविदः प्रधाना कारणमिति घोषयन्ति। सदा नित्यं ब्रह्मात्मानं न पश्यन्ति जनाः। सर्वे दोषाः सङ्गद्वेषादयः मोहमेवाश्रित्य जायन्ते। तेषां शक्त्या एव सर्वेषां भूतानां शरीरसम्भवः स्यात्। स एक एव शक्तिभेदेन विभक्तः, न तु स्वभावतः, केवलं मायया। भेदः अपि प्रकृतेः प्राकट्येन दृश्यते, यः मायातत्त्वाश्रितः। यथा अन्तःकरणे उत्पन्ना विचाराः आत्मानं न लिप्यन्ते, तथा अत्र अपि आत्मा न स्पृश्यते। उपाधिभिः विमुक्तः शुद्धः च आत्मा स्वयमेव प्रकाशते। अज्ञानिनः विकृतदृष्टयः केवलं वस्तुनः बाह्यरूपमेव पश्यन्ति। मोहदृष्टयः वस्तुरूपे एव तं पश्यन्ति। यथा रक्तवस्त्रादिना आवृतं वस्तु तथा परः पुरुषः अपि। स मुक्तिकामिभिः पूजनीयः, मननीयः, श्रोतव्यः च। योगिनां तु तस्मिन्नेव काले सः प्रत्यक्षतया अवगम्यते। तदा सर्वेषां भूतानां आत्मा एव ब्रह्म भवति। परेण संयुक्तः सः एक एव निर्मलः, निःस्पृहः च भवति। तदा अमृतत्वं प्राप्त्वा मुनिः शान्तिं अधिगच्छति। तस्मात् एव तदा ब्रह्म व्याप्यते। तदा समग्रं जगत् मायामात्रं ज्ञायते, सः तृप्तः भवति। तदा केवलं ब्रह्मविद्या एव उदेति; सः शुभः भवति। एवं सः अखण्डात्मना एकत्वं प्राप्नोति। अज्ञानावरणेन जगत् आच्छाद्यते, तस्मात् ज्ञानं विकलितं भवति। सर्वं अन्यदज्ञानमेव; ज्ञानमेव वस्तुतः सत्यम्। योग एव सर्ववेदान्तसारः, एकाग्रचित्तावस्था हि सः। योगविद्यायां प्रवृत्तस्य किञ्चिदपि अप्राप्यं नास्ति। यः सांख्यं च योगं च एकत्वेन पश्यति, सः तत्त्ववित्। ते इह तत्र च निमज्जन्ति, न तु आत्मा—शास्त्रं हि एवं वदति। ज्ञानयोगाभ्यां युक्तः तु देहान्ते तत् प्राप्नोति। सर्वतोमुखः आत्मा वेदेषु सर्वत्र कथ्यते। अहमेव अन्तर्यामि, नित्यः, सर्वत्र हस्तपादयुक्तः। अचक्षुषा अपि पश्यामि, अकरणः अपि शृणोमि। सत्यम् एव ज्ञानी मां एकं महापुरुषं वदन्ति। सैव पराशक्तिः मम, या शुद्धा, निर्मला, निर्गुणा च। अहं तां वक्ष्यामि; श्रूयतां, हे ब्रह्मविदः, एकाग्रचित्तेन। अहमेव एतत् सञ्चालयामि; मनीषिणः तद्वै कारणमिति जानन्ति। ये योगिनः मयि एकत्वेन प्रविष्टाः, ते अक्षरं प्राप्नुवन्ति। ते परमशुद्धिं मोक्षं च मया सह प्राप्नुवन्ति। मदीयया कृपया, हे योगेश्वराः, एषा वेदवाणी उक्ता। सांख्ययोगसमन्विता एषा विद्या मया उक्ता। ताभ्यां सर्वमिदं जातम्; अतः जगत् ब्रह्मणा व्याप्यते। लोके सः सर्वत्र वर्तते, सर्वं व्याप्नुवन्, यथा श्रुतेः श्रूयते।