कूर्मपुराणम्

सर्वेश्वरः स सर्वज्ञत्वात्, अस्य च असंभवत्वात्, ईश्वर इति कथ्यते। स्वयम्भूः स स्मृतः, यतः न कश्चित् तं उत्पादयति, स च पूर्वं स्थितः। संसारं हरति इति हरः, व्यापकतया विष्णुः इति च सः प्रसिद्धः। सर्वं वेत्ति इति सर्वज्ञः, सर्वस्य कारणत्वात् स एव सर्वम् उच्यते। दुःखात् सर्वान् मोचयति इति तु सः उद्धारकः इति स्तुयते। स परमेश्वरः, नानाविधरूपैः प्रकट्य, लीलया विचरति। हे मुनयः, अनुमानं विना ब्रह्मणः सृष्टिं ज्ञातव्यं। तस्य सृष्टेः पूर्णवर्णनं स्वयमेव वर्षकोटिभिः अपि न शक्यते। यः कालः स्वान्ते लीयते, स एव परमः कालः कथ्यते। परार्धः इति तस्य नाम, तस्य अर्धं अपि परार्धः इति ज्ञायते। त्रिंशत् काष्ठाः एका कला, त्रिंशत् कलाः एकः मुहूर्तः। एवं दिनरात्रयः मासं कुर्वन्ति, द्वे पक्षे तत्र स्याताम्। देवतानां रात्रिः दक्षिणायनम्, उत्तरायणं तु तेषां दिवसम्। चतुर्व्यः द्वादशभागः स्यात्, तस्य विभागान् शृणु। तस्य शतभागः सन्ध्यांशः, कृतयुगस्य सन्ध्यांशः उच्यते। तस्मात् षट्शतानि भागः, कृतयुगस्य सन्ध्यांशं विना। त्रेताद्वापरकलियुगानां कालविभागः निरूपितः। एकस्य एकत्र सप्तत्येकं तु मन्वन्तरं स्मृतम्। सर्वे स्वायम्भुवादयः, ततो सावर्णिकादयः च। सहस्रयुगपर्यन्तं राज्ञा रक्षितव्यम्। एते विवृता, नात्र संशयः, कल्पस्य च कालस्य च विषये। सहस्रचतुर्व्युगं कल्पः इति मनीषिभिः कथ्यते। ब्रह्मणः वर्षं परा इति, तस्य शतम् एव परं विदुः। अतः एव महात्मनः एषा प्राकृतप्रलयः इति कथ्यते। कालचेष्टया पुनः सृष्टिः समुत्पद्यते इति श्रुतम्। केवलं कालेन भूतानि सृज्यन्ते, तेनैव पुनः लीयन्ते। व्यापकतया स्वातन्त्र्येण स एव सर्वात्मा महेश्वरः। भगवानेव एकः अधिपः, कालः, कविः इति शास्त्रेषु निर्दिष्टम्। अद्यापि एवमस्ति, एषा तस्याष्टमी सृष्टिः प्रवर्तते। वराहकल्पः इदानीं प्रवर्तमानः, तस्य विस्तारं कथयामि। सर्वं शान्तवातादि न किंचित् अपि दृश्यते स्म। तदा ब्रह्मा सहस्रनेत्रः, सहस्रपादः उत्पन्नः। ब्रह्मा, यः नारायणः इति विख्यातः, तदा जलनिधौ शयाने आसीत्। ब्रह्मरूपधारी देवः जगतः आदिः च अन्तः च। तानि तस्य निलयत्वात्, स नारायणः इति स्मृतः। रात्रेः अन्ते स ब्रह्मरूपं धारयन् सृष्ट्यर्थं स्थितः। स प्रजापतिः, अनुमानतः उत्थापयितुम् इच्छन्, प्रवृत्तवान्। यद् अन्यैः अपि मनसा न ग्राह्यते, तद् 'ब्रह्म' इति भाषया कथ्यते। ततः स्वदंष्ट्रेण, स्वयमधारयन्, पृथिवीं उद्धृतवान्। सिद्धाः ब्रह्मर्षयश्च, वातलोकनिवासिनः, हरिं स्तुतवन्तः।