कूर्मपुराणम्

न स रूपं न च स्वादो न गन्धोऽस्ति तस्य परमात्मनः। नाहं कर्ता, नापि वाक्; स च न मायया न कर्मफलैः सम्बन्धं गच्छति। स तु शुद्धचैतन्यस्वरूपः सत्यमेव। एवं लोको न परमात्मनः ऐक्यं वा सम्बन्धं वा प्रपश्यति। वस्तुतः लोकोऽयं पुरुषश्च पृथक् पृथक् एव विद्येते। यस्य तु एषा भेददृष्टिः, तस्य शतजन्मानामपि न मुक्तिः। स अक्षरात्मा नित्यः, अविकार्यः, दुःखरहितः, आकाशवत् व्यापकः, आनन्दरूपश्च। किन्तु जनाः अहंकारकर्तृत्वाभ्यामेतन्मिथ्या आत्मनि आरोपयन्ति। स अक्षरः शुद्धभोक्ता सर्वत्र व्याप्य विद्यमानः। अविद्यया ज्ञानं विपर्ययं प्रपद्यते, स च प्रकृत्या संयुक्तमिव दृश्यते। अहंकाराभावात् विवेकाभावेन जनः "अहं कर्ता" इति मन्यते। ब्रह्मविदो वदन्ति—प्रकृतिः कारणमिति। स तु अक्षरं ब्रह्म न पश्यति यथार्थतः। सर्वे दोषाः—रागद्वेषादयः—मोहमूलकाः स्युः। तेषां शक्त्या एव सर्वेषां देहसम्भवः। स एक एव शक्तिभेदात् विभक्त इव दृश्यते, मायया न तु स्वरूपतः। भेदः अपि प्रकृतिव्यक्त्या जायते, सा च मायासारनिष्ठा। यथा अन्तःकरणे उत्पन्ना विचाराः आत्मानं न लिप्यन्ते, तथैवात्रापि। यदा उपाधिविनिर्मुक्तः शुद्धः आत्मा प्रकाशते, तदा स एव स्वप्रभया दीप्यते। अज्ञानिनः विकृतदृष्टयः केवलं वस्तुनः बाह्यरूपमेव पश्यन्ति। मोहदृष्टयः तदपि वस्तुरूपेणैव अवगच्छन्ति। यथा रक्तपटादिना आच्छादितं वस्तु दृश्यते, एवं परमपुरुषः अपि। स तु मोक्षकामिभिः पूज्यः, चिन्तनीयः, श्रोतव्यश्च। योगिनां तु तस्मिन्काले स एव साक्षात् अवगम्यते, निरवधानतया। तदा सर्वेषु भूतेषु आत्मा ब्रह्मैव भवति। स परमात्मना संयुक्तः, एक एव शुद्धः, अद्वितीयः भवति। तदा अमृतत्वं प्राप्य, ज्ञानी शान्तिम् अवाप्नोति। तस्मात् एव तदा ब्रह्म विस्तारमुपैति। तदा समग्रं जगत् मायामात्रं ज्ञायते, स च तृप्तिम् अवाप्नोति। तदा केवलं ब्रह्मविद्या जायते, स च शुभो भवति। एवं स अक्षरात्मन्यखण्डे ऐक्यम् अवाप्नोति। जगत् अविद्यया आच्छादितम्, तस्मात् ज्ञानं भ्रमितम्। सर्वं तु अविद्या, ज्ञानमेव सत्यमिति मम मतम्। योगः एव सर्ववेदान्तसारः, एकाग्रचित्तावस्थारूपः। योगविद्यायाम् अवस्थितस्य किञ्चिदपि न अप्राप्यम्। यः सांख्यं योगं च एकत्वेन पश्यति, स एव तत्त्ववित्। अन्ये इह तत्र च निमज्जन्ति, न तु आत्मा—इति श्रुतिर्निर्दिशति। ज्ञानयोगनिष्ठः तु देहान्ते तदवाप्तिम् आप्नोति। सर्वव्यापी आत्मा, सर्वदिशं मुखं, सर्वेभ्यः वेदेषु कीर्त्यते। अहमेव अन्तर्यामि, नित्यः, सर्वत्र हस्तपादवान्। चक्षुषा विना पश्यामि, कर्णाभ्यां विना शृणोमि। एवं परमात्मनः स्वरूपं, तस्य मायया जगत्सम्बन्धः, अविद्यया जनानां भ्रमः, ज्ञानस्य महत्त्वं च प्रतिपादितम्। योगसाधनेन च तदेकत्वं, अमृतत्वं, शान्तिः, ब्रह्मज्ञानं च सम्प्राप्यते।