कूर्मपुराणम्

ते तत्र उपविष्टं वासुदेवं भगवन्तं दृष्टवन्तः। तं पद्मनयनं परमात्मयोगयुक्तं समवेक्ष्य, सर्वे शान्तचित्ताः भगवतः प्रवक्तव्यं ज्ञानं सावधानम् शुश्रुवुः। भगवान् उवाच—यद् देवाः न जानन्ति, द्विजातयः अपि प्रयत्नेन न जानन्ति, यद् ब्रह्मविदां पूर्वाचार्याः संसारं न प्रविशन्ति, तत् अहम् अद्य युष्माभ्यं ब्रह्मविद्यायुक्तेभ्यः प्रवक्ष्यामि। अस्ति हि अन्तरतमः साक्षी, शुद्धचित्तः, तमःपरः। स एव कालः, वह्निः, अव्यक्तः; स एव एतत् सर्वं इति श्रुतिः वदति। स मायाधिपः, मायया बद्धः, नानाविधानि शरीराणि सृजति। स न पृथिवी, न आपः, न अग्निः, न वायुः, न आकाशः। न रूपम्, न रसनम्, न गन्धः; अहम् न कर्ता, न वाक् अपि। स न माया, न कर्मफलम्; वास्तवतः स शुद्धचेतनः। तथा, जगत् आत्मनः च न ऐक्यम्, न सम्बन्धः। एवं, जगत् च पुरुषः च वस्तुतः पृथक् एव। तस्य मुक्तिः न अस्ति, शतजन्मानां अपि। अक्षरात्मा अविक्रियः, दुःखरहितः, आकाशवत्, आनन्दरूपः च। एषः जनैः अहंकारकर्तृत्वाभ्याम् आत्मनि मिथ्या आरोप्यते। अक्षरः शुद्धः भोक्ता सर्वत्र वर्तमानः। अविद्यया, ज्ञानम् अन्यथा दृश्यते, तत् प्रकृत्या संयुतम्। अहंकारविवेकाभावात् कर्तृत्वम् इति मन्यते। ब्रह्मविदः आद्यां प्रकृतिं कारणं वदन्ति। न तु साक्षात् अक्षरं ब्रह्म ज्ञायते। सर्वदोषाः—रागद्वेषादयः—मोहात् एव। तेषां शक्त्या एव सर्वभूतानां सर्वाणि देहानि जायन्ते। स एकः, शक्त्या विभक्तः, मायया, न स्वभावतः। भेदः प्रकृतिव्यक्त्या दृश्यते, सा च मायासारनिष्ठा। यथा आत्मा अन्तःकरणोदितैः विचारैः न लिप्यते, एवं अत्र अपि। उपाधिविनिर्मुक्तः शुद्धः आत्मा यथा प्रकाशते, तथैव। अज्ञाः विकृतदृष्टयः वस्तुनः केवलं बाह्यरूपं पश्यन्ति। मोहदृष्टयः वस्तुनः रूपेण एव पश्यन्ति। यथा रक्तपटादिना आवृते वस्तुनि, तथा परमपुरुषः। स मुक्तिकामैः पूज्यः, मननीयः, श्रोतव्यः च। योगिनः, तस्मिन्नवधानेन, तदा प्रत्यक्षतः तम् अनुभवन्ति। तदा सर्वेषु भूतेषु आत्मा ब्रह्म भवति। परात्मना युक्तः स तदा एक एव शुद्धः भवति। तदा अमृतत्वं प्राप्य, विपश्चित् शान्तिं प्राप्नोति। तस्मात् एव तदा ब्रह्म व्याप्तिम् आप्नोति। तदा सर्वं जगत् मायामात्रं ज्ञात्वा तृप्तः भवति। तदा केवलं ब्रह्मविद्या जायते; स तदा शुभः भवति। एवं, स अंशरहितेन अक्षरेण आत्मना ऐक्यं प्राप्नोति।