कूर्मपुराणम्

अनुग्रहीतः स भगवान् रुद्रः, स्वयं महेश्वरः, तत्र साक्षात् प्रादुरासीत्। तं परमेश्वरं सम्प्राप्तं दृष्ट्वा सर्वे सन्तुष्टचित्ताः भक्त्या स्तुतिं चक्रुः। “जय ते, सर्वर्षिभ्यः पूज्य, तपसा पूजित महाभाग! जय ते, अनन्त, जगतः सृष्टिस्थितिसंहारकारण! जय ते, अम्बिकानाथ, भगवन्; नमो नमः परमेश्वर!” इति हर्षसमन्विताः स्तुवन्तः सन्तः तमर्चयन्। ततः स भगवान् रुद्रः हृषीकेशं समालिङ्ग्य, गंभीरया वाचा प्रोवाच— “अच्युत! मया किमत्र कर्तव्यम्?” इति पप्रच्छ। श्रीभगवानपि प्रसन्नचित्तं महादेवं प्रति इदं वचनमब्रवीत्— “ये मम शरणागताः, यथार्थदर्शनकामाः, मदीये सन्निधौ त्वया दिव्यं ज्ञानं वक्तव्यम्। तस्मादात्मनैवात्मानं श्रेष्ठर्षिषु प्रकाशय। योगैश्वर्यं दर्शयित्वा, वृषध्वजं दृष्ट्वा, कृतार्थः सन् आत्मानं यथार्थतो विद्धि। मम सन्निधौ भगवता सम्यगुक्तव्यम्।” एवं भगवतः वचः श्रुत्वा, सनत्कुमारादयः महेश्वरं पप्रच्छुः। तदा दिव्यं किञ्चिदद्भुतं देव्यं वस्तु आकाशात् उत्पन्नम्, यत् केवलं भगवतः योग्यं, तत्र सञ्जज्ञे। ततः महेश्वरः स सर्वं विश्वं तेजसा पूरयन् प्राकाशत्। तं तेजस्विनं शुद्धस्वरूपिणं सिंहासने स्थितं सर्वे दृष्टवन्तः। शिवं तं शान्तं, अद्वितीयवपुषं, सर्वे अपि निरीक्ष्य विस्मिताः। स एव सर्वभूतानां पतिः तत्रोपविष्टः दृष्टः। तत्रैव वासुदेवोऽपि भगवान् आसीनः दृश्यते स्म। तं पद्मनयनं, परमं स्वयोगं धारयन्तं, सर्वे अपश्यन्। तदा सर्वे शान्तचित्ताः भगवतः वक्तव्यं ज्ञानं शुश्रुवुः। भगवान् उवाच— “यदिदं देवैः अपि न ज्ञातं, द्विजैः यत्नतः अपि न वेदितम्, यच्च पूर्वे ब्रह्मविदः संसारं न प्रविशन्ति, तदहं अद्य भक्तेषु ब्रह्मविदेषु वक्ष्यामि। अस्त्यन्तःकरणं साक्षिणं विशुद्धं विज्ञानस्वरूपं, तमःपरं। स एव कालः, वह्निः, अव्यक्तं च; स एव सर्वमिदं शास्त्रेषु निगद्यते। स मायाधरः, मायया बद्धः, नानाविधानि शरीराणि सृजति। न स भूमिः, नापो, न अग्निः, न वायुः, न चाकाशः। न रूपं, न रसः, न गन्धः; नाहं कर्ता, न वाक् अपि। न स माया, न कर्मफलानि; सदा शुद्धचैतन्यस्वरूपः सः। एवं, न जगतः परमात्मनः एकत्वं न सन्निधानं, न च जगत्पुरुषयोः ऐक्यम्। तस्य च शतजन्मसु अपि न मोक्षः। अक्षरात्मा नित्यः, दुःखरहितः, व्योमवत्, आनन्दरूपः। परं तदात्मनि जनाः अहंकारकर्तृत्वाभिमानात् मिथ्योपाधिं कल्पयन्ति। स अक्षरः, विशुद्धभोक्ता, सर्वत्र व्याप्तः। अज्ञानात् विज्ञानं विपरीतमिव दृश्यते, तच्च प्रकृतिसंयुक्तम्। अहंकाराविवेकेन कर्तृत्वाभिमानः जायते।” एवं भगवान् महेश्वरः, परमं रहस्यं योगैश्वर्येण दर्शयन्, ज्ञानं प्रव्याहरत्। सर्वे ऋषयः भक्त्या श्रुत्वा, परमेश्वरस्य तत्त्वं मनसि निन्युः।