कूर्मपुराणम्

स तदा गंभीरया वाचा पप्रच्छ—कस्मिन्नर्थे एष तपः क्रियते? तस्यैव क्षणेन श्रीनारायणः स्वयमेव प्रकटितः, सफलतायाः प्रतीकः। ते तमेकं पुरुषोत्तमं शरणं प्रपन्ना इति निवेदयामासुः। स नारायणः, सनातनः, अव्यक्तः पुरुषः, तत्रैव स्थितवान्। ततः ते—सर्वशङ्कानां निवारणाय—भगवन्तं श्रोतुमिच्छामः इति प्रार्थयामासुः। किं स्वयम्? का मोक्षः? कस्य हेतोः संसारः? इति पृष्टवन्तः। किं तद् परं ब्रह्म? सर्वं वक्तुमर्हसि इति चोचुः। ततः स तपस्विनं रूपं परित्यज्य स्वीयया दीप्त्या तिष्ठन् दृष्टः। भगवान् श्रीवत्साङ्कः स्वर्णपिण्डसन्निभः विराजमानः। तस्य तेजसा तस्मिन्नेव क्षणे कोऽपि नरः द्रष्टुं नाशक्नोत्। तदा रुद्रः, प्रसन्नचित्तः, महेश्वरः स्वयमेव प्रकटितः। हर्षपूर्णहृदयाः ते भक्त्या तं परमेश्वरं स्तोतुं प्रचक्रमुः—जय त्वं मुनिश्रेष्ठ, तपसा पूजित; जय त्वमन्त, जगतः सृष्टिस्थितिलयकारण; जय त्वं अम्बिकापते, भगवन्, नमोऽस्तु ते परमेश्वर। स महेश्वरः हृषीकेशं परिष्वज्य गंभीरया वाचा पप्रच्छ—अत्रागतः अच्युत, किमर्थं मया कर्तव्यम्? तदा भगवान् महादेवं प्रसन्नं प्रति जगाद—ये मम शरणं प्राप्ताः, यथार्थदर्शनकामिनः, मम सन्निधौ त्वया तद्दिव्यं ज्ञानं वक्तव्यम्। अतः स्वयमेव आत्मना महर्षिषु आत्मानं प्रकाशय। योगसिद्धिं दर्शयन्, वृषध्वजं दृष्ट्वा, स्वार्थं सम्पाद्य आत्मानं यथार्थं विद्धि। मम सन्निधौ एव भगवता सम्यग्वक्तव्यम्। ततः सनत्कुमारादयः महेश्वरं पप्रच्छुः। तदा दिव्यं किञ्चिदचिन्त्यं भगवतः योग्यं व्योम्नः समुत्पन्नम्। तेन तेजसा विश्वं पूरयन् देवो महेश्वरः विराजते स्म। तम् उज्ज्वलम् अमलम् आसने उपविष्टं दृष्टवन्तः। शिवं शान्तं, अद्वितीयतेजस्विनं, दृष्टवन्तः। स भूतपतिः उपविष्टः, तं दृष्टवन्तः। तत्रैव वासुदेवं भगवन्तं उपविष्टं अपश्यन्। पद्मनयनं तस्य परं स्वयोगं दृष्ट्वा, सर्वे शान्तचित्ताः भगवतः भाषितं ज्ञानं शुश्रुवुः। यद् देवाः अपि न जानन्ति, द्विजाः अपि प्रयत्नेन न विदुः, न च पूर्वे ब्रह्मविदः संसारं प्रविशन्ति, तत् अहं अद्य यूयं भक्त्या ब्रह्मविदः वक्ष्यामि। अस्ति हि अन्तरतमः, साक्षात्साक्षी, शुद्धचेतनः, तमःपरः। स एव कालः, वह्निः, अव्यक्तः; स एव एष सर्वं इति शास्त्रं वदति। स मायाधिपः, मायया बद्धः, नानाविधानि शरीराणि सृजति। स न पृथिवी, न आपः, न अग्निः, न वायुः, न च आकाशः।