कूर्मपुराणम्

सर्वे मुनयः ब्रह्मविद्यायाः विषयं श्रवितुम् इच्छन्ति स्म। तेषां श्रवणकुतूहलम् उत्पन्नं, सत्यं वक्तव्यम् इति निर्देशः कृतः। यत् पूर्वं विष्णुना कूर्मरूपेण मुनिभ्यः उक्तं, तद् एव श्रवितुं मुनयः समागताः। ततः विष्णुः, शिरः नमतः रुद्राय, सुखदं वचनं उवाच। यत् स्वयम् सः सनत्कुमाराय अन्येभ्यश्च उक्तवान्, तद् एव ब्रह्मविद्यां प्रकटितुम् इच्छति स्म। अङ्गिराः रुद्रसहितः, भृगुः परमधर्मज्ञः, शुक्रः, पूज्यः वसिष्ठः, तथा सर्वे संयतचित्ताः, ते बदरिकाश्रमस्य पवित्रे स्थले घोरं तपः कृतवन्तः। तत्र, नरसहिताः, अनाद्यनन्तं नारायणं ध्यायन् आसन्। योगिनः भक्तिपरायणाः, योगविदां श्रेष्ठं नारायणं नमस्कृत्य, तं प्रणम्य, तस्य गम्भीरं स्वरं श्रुतवन्तः—“किमर्थं एतत् तपः क्रियते?” तदा साक्षात् नारायणः स्वयम् प्रकटितः, सफलतायाः चिन्हमिव। सर्वे, परमपुरुषं नारायणं शरणं प्रार्थयन्ति स्म। नारायणः, आदिपुरुषः, अव्यक्तः, तत्र स्थितः। मुनयः प्रार्थयन्ति—“त्वत्तः श्रवितुम् इच्छामः, सर्वाणि संशयानि निवारय। आत्मा कः? मोक्षः कः? संसारस्य कारणं किम्? परमं ब्रह्म किम्? सर्वं वद।” ततः नारायणः तपस्वीरूपं त्यक्त्वा, स्वदीप्त्या स्थितः। भगवन् श्रीवत्सलक्ष्मणा वक्षसि, स्फटिकेन्दनिव काञ्चनप्रभः विराजते स्म। तस्य तेजसा तस्मिन्क्षणे कोऽपि पुरुषः तं द्रष्टुं न शक्नोत्। रुद्रः, प्रसन्नः, महेश्वरः स्वयम् प्रकटितः। सर्वे हर्षपूर्णमनसः, भक्त्या तं परमेश्वरं स्तोतुम् आरभन्त। “जयस्ते सर्वमुनिनाथ, तपसा पूजितः। जयस्ते अनन्त, जगत्सृष्टिस्थितिलयकारण। जयस्ते अम्बिकानाथ, भगवन्, नमस्ते परमेश्वर।” इति स्तुतिः कृतवती। रुद्रः हृषीकेशं आलिङ्ग्य, गम्भीरया वाचा उवाच—“अत्र आगत्य, अच्युत, मया किम् कार्यं कर्तव्यम्?” तदा प्रभुः, प्रसन्नं महादेवं प्रति उवाच—“ये मम शरणं प्राप्ताः, यथार्थदर्शनम् इच्छन्ति, तेषां सन्निधौ दिव्यज्ञानं वक्तव्यम्। अतः, आत्मना आत्मं प्रकटय, श्रेष्ठमुनिभ्यः। योगसिद्धिं दर्शयित्वा, वृषध्वजं दृष्ट्वा, स्वकार्यं सम्पन्नं जानातु। मम सन्निधौ यथावत् वक्तव्यम्।” ततः सनत्कुमारादयः महेश्वरं पृच्छन्ति स्म। तदा आकाशात् भगवतः योग्यम्, अकल्पनीयम् किञ्चित् उत्पन्नम्। महेश्वरः तेजसा विश्वं पूरयन्, दिव्यः, विशुद्धः, सिंहासनस्थः दृश्यते। शिवं, शान्तं, अद्वितीयतेजस्विनं, भूतेश्वरं, तं स्थितं मुनयः ददृशुः।