कूर्मपुराणम्

कुशिकः, गर्गः, मित्रकः, ऋष्यश्च—एते शुद्धभावाः ब्रह्मनिष्ठाः, ज्ञानयोगपरायणाश्चासन्। योगेश्वरस्याज्ञया, वेदस्य प्रतिष्ठार्थं, ते प्रवृत्ताः। ये तान् तुष्ट्वा सम्पूजयन्ति, ते ब्रह्मविद्यामवाप्नुवन्ति। भविष्यति सावर्णिः, तथा दक्षसावर्णिः; चतुर्दशः मनुः भौत्य इति कीर्त्यते; भविष्यन्ति च मनवः क्रमशः। अतीतानागतवर्तमानकथाभिः समृद्धः, स सर्वपापविमुक्तः ब्रह्मणा सह मोदते। स भक्त्या नारायणं परमपुरुषं प्रणम्य, आदिपुरुषं कूर्मरूपिणं विष्णुं च वन्दते। इदं विश्वस्य विस्तारं, मन्वन्तराणां च निर्णयं, त्वया ज्ञानयोगनिष्ठैः सदा पूज्यं वर्णितम्। यद्विद्या येन परं ब्रह्म द्रष्टुं शक्यते, सा केवलं ब्रह्मसम्बन्धिनी। सर्वं विज्ञानमवाप्य, पुनः वयं तत्त्वं पृच्छामः। सूतः पुराणप्रवक्ता, स्मृत्वा कथां वक्तुम् आरब्धवान्। स सन्निपातं यत्र श्रेष्ठाः ऋषयः यज्ञाय समुपविष्टाः, तत्र आगतः। द्विजश्रेष्ठः स व्यासं कमलदलायताक्षं प्रणम्य, गुरुम् प्रदक्षिणीकृत्य, सन्निधौ अञ्जलिं कृत्वा स्थितवान्। तस्मै योग्यं आसनं समर्प्य, सादरं पूजां च कृतवन्तः। ते पप्रच्छुः—'कच्चिद् तपः स्वाध्यायोऽथवा विद्या न हीयते? ब्रह्मसम्बन्धिनीं विद्याम् ऋषिभ्यः वक्तुमर्हसि। तेषां श्रोतुकामता उत्पन्ना; त्वं सत्यं वक्तुम् अर्हसि। यद् पूर्वं कूर्मरूपेण विष्णुना ऋषिभ्यः उक्तम्, तत् ब्रूहि।' स सूतः रुद्रं प्रणम्य, सुखदं वचनं अवदत्—'यद् स्वयम् सः सनत्कुमारादिभ्यः उक्तवान्; अङ्गिराः रुद्रसहितः, धर्मज्ञः भृगुश्च; शुक्रः, पूज्यवसिष्ठः, सर्वे च संयतचित्ताः। ते सर्वे बदारिकाश्रमे घोरं तपः कृतवन्तः। तदा नरसहिताः, अनाद्यन्तं नारायणं ध्यानपराः आसन्। योगिनः भक्तिपराः योगविदां श्रेष्ठं प्रणम्य, स गम्भीरया वाचा पप्रच्छ—'कस्मात् इदं तपः क्रियते?' तदा साक्षात् नारायणः स्वयमेव प्रादुरासीत्, तस्य सिद्धिलक्षणम्। ते तम् उचुः—'त्वमेव परमपुरुषः, त्वाम् एव शरणं प्रपन्नाः स्मः।' नारायणः सः, अनादिः अव्यक्तपुरुषः, तत्र तिष्ठन् दृष्टः। 'त्वत्तः श्रोतुम् इच्छामः; सर्वं संशयं निवारय।' इत्युक्त्वा—'कः आत्मा? का मोक्षः? किं कारणं संसारस्य? किं तत् परं ब्रह्म?' इति सर्वं पृच्छन्ति। स भगवान् योगिवेषं परित्यज्य स्वदीप्त्या तस्थौ। श्रीवत्सलाञ्छनकक्ष्यः, तप्तहेमसन्निभः प्रभया विभाति। तस्य तेजसा तस्मिन् क्षणे कश्चन पुरुषः तं द्रष्टुं न अशक्नोत्।