कूर्मपुराणम्

कपिलः, आसुरी, वोढुः, पञ्चशिखः ऋषिः च, बलबन्धुः, निरामित्रः, केतुशृङ्गः, तपोधनः, सर्वज्ञः, समबुद्धिः, साध्यः, सत्यः च, अत्रिः, उग्रः, श्रवणः, श्रविष्ठकः, कश्यपः, उशनाः, च्यवनः, बृहस्पतिः, वचश्रवाः, सुपिकः, श्यवश्वः, सपथीश्वरः, सुमन्तुः, वार्चरिः पण्डितः, कबन्धः, कुशिकन्धरः, भल्लपिः, मधुपिङ्गः, श्वेतकेतुः, तपोनिधिः तपस्वी, शालिहोत्रः, अग्निवेश्यः, युवनाश्वः, शरद्वसुः, उलूकः, विद्युत्, शाद्वलः, अश्वलायनः, कुशिकः, गर्गः, मित्रकः, ऋष्यः च—एते सर्वे विशुद्धाः, ब्रह्मनिष्ठाः, ज्ञानयोगपरायणाः सन्तः, योगेश्वरस्य आज्ञया वेदस्य स्थापनाय प्रवृत्ताः। ये तु एतान् सन्तुष्ट्य पूजयन्ति, ते ब्रह्मविद्यां प्राप्नुवन्ति। तत्र भविष्यतः मनवः—सावर्णिः तथा दक्षसावर्णिः—उक्ताः। चतुर्दशः तु भौत्यः नाम, एते अनुक्रमेण भविष्यन्ति। यः कश्चन अतीतानागतवर्तमानकथाभिः समृद्धः, स सर्वपापैः विमुक्तः ब्रह्मणा सह मोदते। स नारायणं परमपुरुषं भक्त्या प्रणम्य, आदिपुरुषं कूर्मरूपिणं विष्णुं च, नमस्कृत्य स्थितः। एवं जगतो विस्तारः, मन्वन्तराणां च निर्णयः, त्वया यथा ज्ञेयः, यथा च ज्ञानयोगनिष्ठैः सदा पूज्यः, स सर्वः वर्णितः। तद् ब्रह्मविषयकं ज्ञानं येन परं द्रष्टुं शक्नुमः, तद् वयं त्वत्तः पुनः पृच्छामः—यथार्थं वस्तु यथावत् ज्ञातुम् इच्छामः। स तु सूतः पुराणप्रवक्ता, स्मृत्वा, वक्तुं प्रववृते। स तत्र यत्र श्रेष्ठाः ऋषयः महायज्ञाय समासीनाः आसन्, तत्र आगतः। द्विजश्रेष्ठः स व्यासं कमलपत्राक्षं प्रणम्य, गुरुम् प्रदक्षिणीकृत्य, समीपे अञ्जलिं कृत्वा तस्थौ। तस्य योग्यं आसनं साधु समर्प्य, सन्मानपूर्वकं उपवेश्य, ऋषयः पप्रच्छुः—"कच्चित् तपः, स्वाध्यायः, विद्या वा त्वयि क्षीणाः?" इति। ऋषयः तम् ब्रह्मविषयकं ज्ञानं वक्तुम् उचितम् इत्यवदन्। तेषां श्रोतुकाम्यता जाता, तस्मात् स न सत्यं वक्तव्यम्। यत् पूर्वं कूर्मरूपेण विष्णुना ऋषिभ्यः उक्तं, तत् स श्रुत्वा, शिरसा रुद्रं प्रणम्य, शुभदं वचनं व्याहरत्। यद् यः स्वयम् सनत्कुमारादिभ्यः उक्तवान्, तद् अपि। अत्राङ्गिराः रुद्रेण सह, भृगुः च उत्तमधर्मज्ञः, शुक्रः, पूज्यः वसिष्ठः, य एव चित्तनिग्रहशीलाः, एते बदरिकाश्रमे महत्तपः कृतवन्तः। तदा नरसहिताः, आद्यन्तरहितं नारायणं ध्यायन्तः, योगिनः भक्तिपराः, योगविदां श्रेष्ठं प्रणम्य उपविविशुः।