कूर्मपुराणम्

प्रथमं द्वापरयुगे व्यासः मनुः स्वायम्भुवः इति प्रसिद्धः। द्वितीयद्वापरे वेदव्यासः प्रजापतिरूपेण प्रतिष्ठितः। पञ्चमे द्वापरे सविता व्यासः अभवत्, षष्ठे मृत्युः व्यास इति कीर्त्यते। नवमे सारस्वतः व्यासः, दशमे तु त्रिधामा स्मृतः। त्रयोदशे धर्मः, चतुर्दशे तरक्षुः व्यासरूपेण अभवताम्। सप्तदशे कृतञ्जयः, अष्टादशे ऋतञ्जयः। एकविंशतितमे राजश्रवा, तस्य अनन्तरं शुष्मायणः। पंचविंशतितमे शक्तिः, षड्विंशतितमे पराशरः व्यासः अभवताम्। पराशरस्य पुत्रः व्यासः कृष्णद्वैपायनः अभवत्। स एव महायोगी पराशरात्मजः कृष्णद्वैपायनः हरिरिति समाख्यातः। तस्य कृपया स भगवान् वेदानां विभागकर्ता व्यासः अभवत्। स महर्षिः पैलं चतुर्थं, माम् पञ्चमं च नियुक्तवान्। स एव वैशम्पायनं यजुर्वेदस्याचार्यं कृतवान्। माम् इति हासपुराणयोः पाठे नियुक्तवान्। यस्मिन् चतुर्विधं ऋत्विजां कर्म जातम्, तेनैव यज्ञः कृतः। स एव सामगीर्भिः उद्गातारं, अथर्वश्लोकैः ब्रह्मणं स्थापयामास। यजुःमन्त्राणि यजुर्वेदाय, सामगीर्भिः सामवेदाय न्ययोजयत्। यजुर्वेदं शतधा व्यभजत्। अथर्ववेदं नवधा अपि विभक्तवान्। एवं चतुर्विधः अयं वेदः प्राचीनतः प्रवर्तते स्म। स भगवान् सनातनः वासुदेवः वेदस्य ज्ञाता च ज्ञेयश्च। एष एव परं ब्रह्म परमं ज्योतिः चानन्दः। वेदनिष्ठः ऋषिः एतद्वेदं वेद, यद्वेदेन ज्ञेयम्। स एव वेदः, स एव ज्ञेयः; तं आश्रित्य मोक्षः लभ्यते। स महर्षिः पराशरपुत्रः वेदातिरिक्तं अपि वेत्ति। शृणुत धर्मज्ञाः, अधुना कलियुगे महादेवस्य अवतारान् वर्णयामि। स वैवस्वतकालिके ब्राह्मणानां हिताय नाम्ना प्रसिद्धः। तस्य शिष्याः शिखाधराः अतुलतेजसः विराजन्ते स्म। तेषां चत्वारः महात्मानः ब्राह्मणाः वेदविदः आसन्। लोकाक्षिरथः योगिनां नाथः, सप्तमे जैगीषव्यः। दशमे भृगुः, तस्मात् उग्रः परमो मतः। चतुर्दशे गौतमः वेदमुख्यः, ततः परं च। क्रमेण जटामाली, अट्टहासः, दारुकः, लाङ्गली च। सहिष्णुः, सोमशर्मा, तथा नकुलीशः अन्त्यः प्रभुः। पुण्ये कायावतारे देवेन्द्रः नकुलीश्वरः इति प्रसिद्धः। तेषां प्रत्यक्षशिष्याः अन्ये अपि विश्रुताः ऋषयः अभवन्। तान् योगविदां योगिनः अनुक्रमेण वक्ष्यामि। विकेशः, विशोकः, विशापः, शापनाशनः। सनः, सनातनः, मुकारी, सनन्दनः। सुधामा, विरजा, तथा शङ्खपात्रजः इति।