कूर्मपुराणम्

महानुभावाः तथा लेख्याः—एते पञ्च वर्गाः, प्रत्येकमष्टकानि इति प्रसिद्धम्। तत्र अतिनाम, सहिष्णु, इत्यादयः सप्त शुभाः ऋषयः आसन्। स बुद्धिमान् मनुः अपि सप्तमे मन्वन्तरे वर्तमानः। एवं च, पुरन्दरः इन्द्रः शत्रुसैन्यविनाशकः तत्र आसीत्। विश्वामित्रः भरद्वाजः च—एते सप्त महर्षयः सप्तर्षयः अभवन्। तस्मिन्काले सर्वे राजानः दिविसदः च तस्य अंशरूपेण स्थिताः। द्विजश्रेष्ठ! प्रजापतेः रुचेः अंशतः यज्ञः जातः। स तुषितलोके तुषितदैवतैः सह जातः। सत्यायां सत्यः—साक्षात् जनार्दनः सत्यस्वरूपेण—अवतरितः। हर्यां हरिः एव देवैः हरिभिः सहितः अभवत्। स महातेजाः मनसः उत्पन्नैः देवैः सह प्रादुर्भूतः। विकुण्ठायां स विकुण्ठदैवतैः सह जातः। विष्णुः वामनरूपेण कश्यपाद् अदितौ अभवत्। त्रिलोका अपि शत्रुपीडामुक्ताः पुरन्दराय समर्पिताः। तदा सप्त ब्राह्मणाः आसन्, येन जनाः रक्षिताः। तस्मात् स विष्णुः इति कथ्यते, यतः सः सर्वेषु वस्तुषु विशति। भगवान् नारायणः वेदेषु सर्वभूतान्तरात्मा इति घोष्यते। स चतुर्विधरूपेण, सगुणः निर्गुणश्च, सर्वत्र व्याप्य स्थितः। यत् वासुदेवः इति उच्यते, तत् गुणातीतम्, परिशुद्धम्। अन्ते तु स परमो वैष्णवः रूपी सर्वं नाशयति। स विष्णुः अनादिप्रकृतिः, सर्वं जगत् धारयति। राजसः तत्वं अनिरुद्धः, प्रद्युम्नः च सृष्ट्युपकारकौ। ब्रह्मा, नारायणरूपः, सृष्टिं करोति। सैव प्रकृत्या देवान्, असुरान्, मनुष्यांश्च मोहयति। वासुदेवः एव अनन्तात्मा, केवलः निर्गुणः हरिः। एषः वासुदेवस्वरूपः नित्यः इति ज्ञात्वा मुक्तिः लभ्यते। स वासुदेवः अक्षरः हरिः प्रद्युम्नरूपेण अभवत्। प्राचीनकाले हरिः स्वेच्छया अपान्तरतमा अभवत्। एषः एव नारायणः भगवान् व्यासः वेदविदां श्रेष्ठः। एषः सत्यः, पुनः सत्यः; एवं ज्ञात्वा न मोह्यते। प्रथमद्वापरे व्यासः मनुः स्वायम्भुवः इति मन्यते। द्वितीयद्वापरे वेदव्यासः प्रजापतिः। पञ्चमे सविता व्यासः, षष्ठे मृत्युः इति श्रुतम्। नवमे सारस्वतः व्यासः, दशमे त्रिधामा स्मृतः। त्रयोदशे धर्मः, चतुर्दशे तारक्षुः। सप्तदशे कृतञ्जयः, अष्टादशे ऋतञ्जयः। एकविंशतितमे राजश्रवा, ततोऽनन्तरं शुष्मायणः। पञ्चविंशतितमे शक्तिः, षड्विंशतितमे पराशरः। पराशरस्य पुत्रः व्यासः कृष्णद्वैपायनः अभवत्। स एव महायोगी पराशरात्मजः कृष्णद्वैपायनः हरिः इति।