कूर्मपुराणम्

एतत् ब्रह्माण्डस्य विस्तारं मया संक्षेपेण वर्णितम्। यतो हि आदिकरणं सर्वव्यापि च अक्षरस्वरूपं, तस्मात् प्रत्येकस्थले चतुर्मुखाः, रुद्राः, नारायणाः, अन्ये च स्थिताः। हे मुनयः, सर्वतः तद् प्रतिष्ठितं यत्र विद्वांसः गच्छन्ति। सर्वं अतीत्य अक्षरस्वरूपं लोकात् परं विद्यमानम्। तद् अव्यक्तं ज्ञेयम्, तद् ब्रह्म परमं पदम्। तस्य अनवच्छिन्नं महत्त्वं पूर्वमेव मया उक्तम्। सर्वासु समुद्रेषु व्योम्नि च न संशयः अस्ति। परमपुरुषः बहुधा विभक्ताङ्गः क्रीडति। तस्माद् अण्डात् ब्रह्मा उत्पन्नः, तेन अयं जगत् निर्मितम्। ततः मुनयः, व्यासस्य द्वापरयुगे वृत्तान्तं कथयस्व, तथा भगवतो धर्मार्थं कलियुगे अवतारान् अपि। हे सूत, एतत् सर्वं संक्षेपेण निवेदय। उत्तमः, तामसः, रैवतः, आक्षुषः इति मन्वन्तराणि अपि वर्णय। एषा वैवस्वतमन्वन्तरः, यस्य सप्तमः भागः अधुना प्रवर्तते। अधुना स्वरौचिषस्य मनोः वृत्तान्तं शृणु। विपश्चित् असुरविनाशकः देवेशः अभवत्। तिमिरः, चार्वरी, अन्ये पञ्च—एते सप्तर्षयः अभवन्। द्वितीयं मन्वन्तरं, उत्तमं नाम, शृणु। तत्र शत्रुनिग्रहः सुषान्तिः देवेशः अभवत्। पंच पञ्चकानि द्वादशद्वादशसंख्या—एते वासवर्तिनः अभवन्। सुतपः, शुक्रः, अन्ये च—एते सप्तर्षयः अभवन्। सत्याः, सुधियः, सप्तविंशतिपञ्चकानि तत्र आसन्। सः शंकरस्य भक्तः, महादेवपूजायाम् रममाणः अभवत्। पिवारः, अन्ये च सप्तर्षयः तत्र आसन्। तत्र मनुः वसुः देवेशः असुरनिग्रहः अभवत्। तत्र चतुर्दशचतुर्दशसंख्या देवगणाः अभवन्। रैवतमन्वन्तरे सप्तर्षयः ब्राह्मणाः अभवन्। एते चत्वारः मनवः प्रियव्रतात् उत्पन्नाः इति श्रूयते। मनोजवः अपि देवेशः अभवत्; देवगणान् अपि शृणु। महानुभावाः, लेख्याः—पञ्चाष्टकानि तत्र अभवन्। अतिनामः, सहिष्णुः, अन्ये च सप्तसंपन्नाः ऋषयः तत्र आसन्। सप्तमे मन्वन्तरे सः विद्वान् मनुः विद्यमानः अस्ति। तत्र पुरन्दरः इन्द्रः शत्रुसैन्यनाशकः अभवत्। विश्वामित्रः, भरद्वाजः, अन्ये च सप्तर्षयः अभवन्। तस्मिन्काले सर्वे राजानः, दिविस्थाः, तस्य अंशाः अभवन्। हे द्विजाः, प्रजापति रुचितः यज्ञः अंशेन जातः। सः तुषिते तुषितदेवैः सह जातः। सत्यायां सत्यः जातः—जनार्दनः सत्यमूर्तिः। हर्यायां हरिः हरिरूपेण देवगणैः हरिभिः सह जातः।