कूर्मपुराणम्

तस्य द्वीपस्य मध्ये महान् न्यग्रोधवृक्षः स्थितः, यं दिव्याः अमराः पूजयन्ति। तत्र, हे मुने श्रेष्ठ, शिवस्य च नारायणस्य च निवासः अस्ति। तत्र प्रभुः कृष्णपिङ्गलः, गन्धर्वैः किंनरैः यक्षैः च पूज्यते। ते सर्वे रोगशोकविवर्जिताः, रागद्वेषरहिताः च सन्ति। तत्र न वर्णधर्माः, न आश्रमधर्माः, न नद्यः, न पर्वताः विद्यन्ते। सर्वतः, हे द्विजश्रेष्ठ, मधुरोदनवृष्टिः समुद्रः आसीत्। तद्रत्नमयभूमिः द्विगुणा विस्तीर्णा, शिलापिण्डवत् समता। यत् तेजोऽतेजः, तत् लोकालोकनाम्ना प्रसिद्धम्। एवं लोकालोकस्य, महापर्वतस्य, विस्तारः स्यात्। तस्य सर्वतः तीव्रपात्रवत् तमः व्याप्तम्। एवं ब्रह्माण्डस्य विस्तारः मया संक्षेपेण कथितः। यतः आदिकारणं सर्वव्यापि च अक्षरस्वरूपं च, तस्मिन् स्थलेषु चतुर्मुखाः, रुद्राः, नारायणाः अन्ये च सर्वत्र स्थिताः। हे ऋषयः, तद् विद्वद्भिः गन्तव्यम्, सर्वत्र प्रतिष्ठितम्। सर्वं विश्वं अतीत्य, अक्षरस्वरूपम् तत्र परं तिष्ठति। तत् अव्यक्तम्, तत् ब्रह्म, तत् परमं पदम्। तस्य अनन्यं महत्त्वं पूर्वमेव मया उक्तम्। सर्वेषु समुद्रेषु, आकाशे च, न संशयः अस्ति। परमपुरुषः, बहुविधाङ्गयुक्तः, तत्र लीलया वर्तते। तस्मात् अण्डात् ब्रह्मा उत्पन्नः, येन इदं जगत् सृजितम्। ततः श्रोतुम् इच्छन्ति ऋषयः, द्वापरयुगे व्यासस्य वृत्तान्तं च। तथा कलियुगे भगवतः धर्मार्थं अवतारान् च। हे सूत, एतानि सर्वाणि संक्षेपेण कथय। उत्तम, तामस, रैवत, आक्षुष नाम्नि मन्वन्तराणि। एषा वैवस्वतस्य युगः, सप्तमः अन्तरालः वर्तमानः। इदानीं शृणु स्वारोचिषमनुं विषये। विपश्चित्, असुरविनाशकः, देवतानां अधिपः अभवत्। तिमिरः चार्वरी च, अन्ये पञ्च, सप्तर्षयः अभवन्। द्वितीयं अन्तरालं, उत्तम नाम्नि, शृणु। तत्र सुषान्तिः, शत्रुनिग्रहः, देवतानां अधिपः अभवत्। पञ्च द्वादशकाः वर्गाः, वसवर्तिनः नाम्ना प्रसिद्धाः। सुतपः, शुक्रः, अन्ये च सप्त, सप्तर्षयः अभवन्। सत्याः सुधियः च, सप्तविंशतिः वर्गाः तत्र आसन्। सः शङ्करभक्तः अभवत्, महादेवस्य पूजायाम् रममाणः। पिवारः अन्ये च सप्तर्षयः तत्र आसन्। तत्र वासुमनुः, असुरनिग्रहः, देवतानां अधिपः अभवत्। देवतानां वर्गाः चतुर्दश, प्रत्येकं चतुर्दश। सप्तर्षयः, हे ब्राह्मणाः, रैवतमन्वन्तरे तत्र आसन्। एते चत्वारः मनवः, प्रियव्रतस्य वंशजाः इति प्रसिद्धम्। मनोजवः अपि देवतानां अधिपः अभवत्; तत्र देवतानां वृत्तान्तं शृणु।