कूर्मपुराणम्

स एव हिरण्यगर्भः कपिलः वेदात्मा सनातनः इति कथ्यते। तस्मिन्नेव परात्मनि गर्भोदकानि समुद्राश्चासन्। चन्द्रसूर्यौ ताराग्रहवायवः साकं तेनैव स्थिताः। तासां जलानां बहुविधबलयुक्तेन वह्निना बहिर्वृतिः क्रियते। वायुः आकाशेन संवृतः, आकाशश्च प्रधानेन आच्छादितः। एते लोकाः महात्मनः सर्वतत्त्वात्मनः एव सन्ति। ये च योगेश्वराः, ये च योगगुणसम्पन्नाः, ये च तत्त्वदर्शिनः—एतेषां आवरणैः अण्डं सप्तभिः स्वाभाविकैः आवरणैः आच्छाद्यते। एष एव सृष्टिकर्तुः परमं रूपं वेदवचनेन प्रतिपादितम्। तस्यैव परमात्मनः द्वितीयं शरीरं, तृतीयं च वेदविदः पुण्यं रूपं वदन्ति। स एव पुण्यात्मा चतुर्मुखः जगत्सृष्टौ प्रवर्तते। विष्णुः सर्वेश्वरः सत्त्वगुणमासाद्य स्थितिं करोति। रुद्रः तु तमोगुणमाश्रित्य जगदन्तं करोति। स एव एकः, द्विविधः, त्रिविधः, पुनः नानारूपः च। स्वलीलया सः नानारूपाणि, नानाकर्माणि, नानाभावान्, नानानामानि च धारयति। सः सृष्टिं करोति, ग्रसते, विशेषतः सर्वाणि पश्यति। गुणात्मा त्रिकालस्थितः स एव एकत्वेन स्मृतः। आद्यत्वात् आदिदेवः, अजातत्वात् अजः स्मृतः। देवेषु महादेवः स्मृतः। ऐश्वर्येण, अस्वाम्यभावेन, ईश्वरः इति कथ्यते। अप्रसूतत्वात्, पूर्वत्वाच्च, सः स्वयंभूः स्मृतः। संसारहरणात् हरः, व्यापकतया विष्णुः इति कथ्यते। सर्वज्ञः सर्वं वेत्ति, सर्वात्मकत्वात् सर्वः। दुःखात् सर्वान् त्रायते, तस्मात् त्राता इति कीर्त्यते। सः परमेश्वरः नानारूपविभूतिभिः लीलां करोति। हे मुनयः, अनुमानरहितं ब्रह्मसृष्टिं विज्ञायध्वम्। एषा सृष्टिः स्वयमेव बहुवर्षैः अपि पूर्णतया वर्णयितुं न शक्या। स एव परमकालः, यः स्वे अन्ते लीयते। सः परार्धः इति कथ्यते, तस्य अर्धं परार्धार्धः इति ज्ञायते। त्रिंशत् काष्ठाः एका कला, त्रिंशत् कलाः एकः मुहूर्तः। एवं दिनरात्रयोः गणना मासं द्विपक्षयुक्तं करोति। देवतानां दक्षिणायनं रात्रिः, उत्तरायणं तु दिवसम्। चतुर्व्यूहस्य द्वादशभागाः सन्ति, तस्य विभागान् शृणु। शतभागः सन्ध्यायाः, कृतयुगस्य सन्ध्यांशः। तस्मात् षट्शतानि कृतसन्ध्याशून्यस्य भागः। त्रेताद्वापरकलियुगानां कालगणना उक्ता। एकस्य चतुर्व्यूहस्य एकत्रिंशतिः सप्ततिः एकः मन्वन्तरः इति कथ्यते। सर्वे स्वायम्भुवादयः, ततो सावर्णिकादयः च। सहस्रयुगपर्यन्तं नृपैः रक्षितव्यम् इति निश्चितम्।