कूर्मपुराणम्

क्षीरसागरतनया सदा भगवत्पादद्वयं धारयन्ती, तत्रैव स्थित्वा निरन्तरं नारायणामृतपानरता, तं परमेश्वरं चित्तेन सेवते। सैषा श्रीः तत्रैव स्थित्वा तं परमात्मानं निरन्तरं पश्यन्ती, तस्यैव सौन्दर्यरसास्वादनपरायणा भवति। स एव देशः वैकुण्ठ इति विख्यातः, यं देवा अपि सदा वन्दन्ति। केवलं तावद् एव वक्तव्यं, स एव नारायणस्य पुरी, यत्र साक्षात् नारायणः प्रभासमानः स्वमायया लोकान् मोहयन् शयानः तिष्ठति। युगान्ते सर्वं तस्मिन्नेव प्रवर्तते, स एव परमगतिर्भवति। क्षीरसागरमाश्रित्य पद्मेन परिवृतं द्वीपमेकं तत्र अस्ति। स द्वीपः सर्वतो विशालः, समन्तात् वृत्ताकारः। तत्रैकः पर्वतो महान्, द्विधा विभागेन विभक्तः। तत्र महावीताख्यं देशं च धातकीनामकं क्षेत्रं च प्रसिद्धम्। तस्मिन्न् द्वीपे महन्न्यग्रोधवृक्षः स्थितः, यं देवा अपि पूजयन्ति। तत्रैव, महर्षे, शिवनारायणयोः निवासस्थानं वर्तते। तत्र स भगवान् श्यामपीतः, गन्धर्वकिन्नरयक्षैः सदा पूज्यते। तत्र निवसन्तः जनाः रोगशोकविवर्जिताः, रागद्वेषरहिताः च सन्ति। तत्र वर्णाश्रमधर्माः न सन्ति, नद्यो न पर्वतानि च न विद्यन्ते। सर्वतः मधुरोदधिना परिवृतः स द्वीपः, द्विजश्रेष्ठ। तस्याः सुवर्णमयी भूमिः द्विगुणं विस्तीर्णा, शिलाखण्डसदृशी च स्यात्। यद् ज्योतिष्मदज्योतिष्मच्च, तत् लोकालोकसंज्ञकं — स एव लोकालोकमहापर्वतः। तं सर्वतः तीव्रपटाहवद् अन्धकारः परिवेष्टयति। एवं मया समासेनाण्डकोशस्य विस्तारः कथितः। यतः कारणं सर्वव्यापि च अक्षररूपं च, तस्मात् सर्वत्र चतुर्मुखाः, रुद्राः, नारायणादयः सन्ति। हे मुनयः, तद् यत्र यत्र विद्वांसः गच्छन्ति, तत्र तत्र स्थापितं वर्तते। सर्वमतिक्रम्य अक्षरस्वरूपं विश्वात् परं स्थितम्। तद् अव्यक्तमिति ज्ञेयम्, तदेव ब्रह्म परमं पदम्। तस्य महिमानं मया पूर्वमेव उक्तम्। सर्वेषु समुद्रेषु, आकाशे च, न संशयः अस्ति। परमपुरुषः, बहुभिः अङ्गैः विभक्तः, तत्र लीलया क्रीडति। तस्मादण्डात् ब्रह्मा अभवत्, तेनैव जगत्सर्वं सृष्टम्। एवं श्रुत्वा, ऋषयः सुतं पप्रच्छुः— “तान् ब्रूहि, द्वापरयुगे व्यासस्य च चरितं कथय। तथा कलियुगे धर्मसंस्थापनार्थं भगवतः अवतारान् वद। एतत्सर्वं संक्षेपेण निवेदय। उत्तम, तामस, रैवत, आक्षुष नामानि च मन्वन्तराणि; एषा वैवस्वतस्य मनोः सप्तमी सन्धिः प्रवर्तते। अधुना स्वारोचिषमनुं शृणु। तत्र विपश्चित्, असुरविनाशकः, देवाधिपतित्वं प्राप। तिमिरः चार्वरी च अन्ये पञ्च महर्षयः अभवन्। द्वितीयस्य सन्धेः, उत्तमाख्यस्य, वर्णनं शृणु। तत्र सुषान्तिः शत्रुनिग्रहणकर्ता देवाधिपतिः अभवत्।” एवं संक्षिप्तेनैव शास्त्रवचनानुसारं महर्षयः पप्रच्छुः, सुतः च तेषां प्रश्नानां समाधानं कर्तुं प्रवृत्तः।