कूर्मपुराणम्

सर्वं हि एतत् तस्मिन्नेव प्रतिष्ठितं यः कालाग्निरूपं धारयति। स कालाग्निरिव घोरविषवह्निज्वालाभिः स्वयमेव जगदन्ते विलयं गच्छति। तस्य श्यामं शांभवी रूपं कालः स्यात्, स एव लोकविनाशकः कथ्यते। अथेदानीं अहं भूमण्डलस्य निर्णयं विस्तरेण कथयामि। सप्तमे द्वीपे कुशः, क्रौञ्चः, शाकः, पुष्करश्च स्मृताः। द्वीपाद् द्वीपं प्रत्येकं महान् उच्यते, प्रत्येकः सागरः पूर्वस्मात् महान् भवति। तत्र दध्योद, क्षीरसमुद्र, मध्वाम्भोदित्यादयः सागराः नाम्ना गीयन्ते। सप्त द्वीपैः एते संयुक्ताः, संक्षेपेण योजनसंख्यया मिताः। एतेषां मध्ये सुवर्णसदृशः प्रख्यातः मेरुः पर्वतः स्थितः। स पर्वतः षोडश योजनानि अधः, द्वात्रिंशत् योजनानि शिखरे विस्तारः। भूमिपद्मस्य अधिष्ठानं तस्य मूलं, स तु कर्णिकेव तिष्ठति। नीलः, श्वेतः, शृङ्गीति त्रयः उत्तरदिग्बन्धनपर्वताः। प्रतिपर्वतः द्विसहस्रयोजनविस्तीर्णः, समोच्चः च। द्विजश्रेष्ठ, मेरोः दक्षिणे हरिवर्षः स्थितः। यथा एते भरताः, तथैव उत्तरकुरवः अपि। तयोः मध्ये इलावृतं नाम देशः, तस्य मध्ये मेरुः पर्वतः विराजते। मेरोः उपरि निर्मिताः कूटाः दशसहस्रयोजनपरिमाणाः। पश्चिमे विपुलः, उत्तरदिक्कोणि सुपार्श्वः प्रसिद्धः। महर्षयः, जम्बूद्वीपस्य 'जम्बू' नाम्नः कारणं शृणु। जम्बूफलानि भूमिधारायाः पृष्ठे पतन्ति, सर्वत्र च पतित्वा विनश्यन्ति। तत्रैव नदी उत्पद्यते, या तत्रवासिभिः पीयते। तस्यां पानात् तत्र जनाः प्रसन्नमना भवन्ति। तस्मात् एव जाम्बूनदं नाम सुवर्णं जायते, यत् सिद्धालङ्काराय योग्यं। ऋषिवर, तयोः देशयोः मध्ये इलावृतं विद्धि। पश्चिमे वैभ्राजं, उत्तरदिक्कोणि सवितुः वनं तिष्ठति। एतेषां चत्वारः सरांसि सदा देवयोग्याः। वैकङ्कः, मणिशैलः, ऋक्षवान् इति प्रमुखाः पर्वताः। एते देवैः सृष्टाः सिद्धालयाः कथ्यन्ते। त्रिकूटः, शिखरः, पतङ्गः, रूचकः नामानि प्रसिद्धानि। समूलः, वसुधारः, कुरवः, सानुमान् इत्यादयः अपि स्मृताः। एकशृङ्गः महान् पर्वतः, गजशैलः, पिशाचकः च। एते दिव्यकर्मविश्रुताः श्रेष्ठा बलवन्तः पर्वताः। शिखिवासः, वैदूर्यः, कपिलः, गन्धमादनः—एते। सुपार्श्वः, सुपक्षः, कङ्कः, कपिलः च—एते। अञ्जनः, मधुमांसः, कुमुदः, मुकुटः च—एते। पारिजातः, महापर्वतः, कपिलोदकः च—एते राजर्षिपर्वताः, सिद्धगन्धर्वैः सेव्यमानाः। शङ्खकूटः, वृषभः, हंसः, नागः इति अन्यः। मयूरः, कपिलः, महाकपिलः च। मानससरोवरस्य उत्तरदिक्कोणि केसराचलाः स्थिताः। एवं देवैः सृष्टाः, सिद्धगन्धर्वसंसेव्याः, दिव्यकर्मविश्रुताः, महापर्वताः, सरांसि च, सप्त द्वीपाः, सप्त सागराः च, मेरुः च, सर्वे लोकस्य आधारभूताः सन्ति।