कूर्मपुराणम्

तत्र गत्वा जनाः शोचन्ति न कदाचन; तत्र विष्णुः सन्निविष्टः, तत्रापि शङ्करः स्थितः। तदधिष्ठानं तेजस्विनां ज्वलज्ज्वालामालाभिरुपशोभितं, तस्य वर्णनं मया शक्यं न। तत्र महायशाः हरिः मायापतिरुपविष्टः, स मायामयोऽतिवर्त्य स्थितः। ये महात्मानः जनार्दनाय आत्मसमर्पणं कृतवन्तः, ते तत्र गच्छन्ति। अग्निसमावृतं तत्र भगवतः भवस्य महात्मनः निवासः। तं शतसहस्रसंख्यकयोगिनो भूतानि च रुद्राश्च सेवन्ते। ते मयि भक्ताः, दिव्ये मनः समाहिताः, शान्ताः, तपस्विनः, ब्रह्मवादिनश्च सन्ति। ब्रह्मसंपन्नाः सन्तः, तं रुद्रलोकं यथाख्यातं पश्यन्ति। अधस्ताद् महातलादीनि पातालानि द्विजश्रेष्ठाः। तानि नानाविधैः दिव्यैः प्रासादैः, देवालयैश्च शोभितानि। तत्र पातालस्वर्गे एकः महाबलवान् राजा वसति। वितलः श्वेतः कथ्यते, तलः अपि श्वेतः उच्यते। रसातलं तु प्रख्यातं, अन्यैः अपि सेवितम्। तलातलं सर्वविभवसम्पन्नं प्रसिद्धम्। सुतलं प्राचीनैः देवैः, अन्यैश्च अपि पूर्णम्। तत्र महान्तकादिभिः महाभोगिभिः, प्रह्मादनाम्ना दैत्येन च, तथा जम्भेन महाबलेन, हयग्रीवेण च वीर्यशालिना, अन्यैश्च उग्रैः सर्पैः, तदधःस्थलं विराजते। तत्र दुष्टाः पीड्यन्ते, तेषां संख्या वर्णनातीताः। तत्र कालाग्निरुद्रः योगात्मा, नारसिंहः, माधवश्च, सर्वं तस्मिन्नेव कालाग्निरूपधारिणि प्रतिष्ठितम्। स कालान्ते विषज्वालाभिर्युक्तः स्वयमेव जगत्संहारं करोति। तस्य श्यामं शम्भुस्वरूपं कालरूपं, स एव लोकसंहारकः। अथ अहं भूर्लोकस्य निर्णयं पुनरपि वर्णयिष्यामि। कुशद्वीपः, क्रौञ्चद्वीपः, शाकद्वीपः, पुष्करद्वीपः सप्तमः। द्वीपाद् द्वीपं महत्तरं, समुद्रश्च ततोऽपि महत्तरः। दध्योदसमुद्रः, क्षीरसमुद्रः, मधुरोदसमुद्रश्चेति समुद्राणि। सप्त द्वीपाः, संक्षेपेण योजनैः परिमिताः। तेषां मध्ये सुवर्णसन्निभः प्रसिद्धो मेरुः पर्वतः स्थितः। स पर्वतः षोडशाधः, द्वात्रिंशत्तु शिखरे व्याप्नोति। पृथिव्याः कमलमूलं तस्याधारः, स मेरुः कर्णिकायामिव स्थितः। नीलः, श्वेतः, शृङ्गीति त्रीणि पर्वतपर्वतानि तस्योत्तरं सीमन्ति। ते द्विसहस्रयोजनविस्तीर्णा, समुच्च्रायश्च। तथैव द्विजश्रेष्ठाः, मेरोः दक्षिणे हरिवर्षः, भारताः यथा, तथैव उत्तरकुरवः। तस्य मध्ये इलावृत्तं, तस्य च मध्ये मेरुः पर्वतः स्थितः। मेरोः पृष्ठे निर्मिताः उपरि दशसहस्रयोजनमिताः कटकाः। पश्चिमे विपुलः विशालः, उत्तरस्यां सुपार्श्व इत्यपि प्रसिद्धः। महर्षयः, जम्बूद्वीपस्य जम्बूनाम्नः कारणं शृणुत। जम्बुफलानि पृथिव्याः धारयन्ति मेरुपृष्ठे पतन्ति, सर्वत्र च नश्यन्ति।