कूर्मपुराणम्

सूर्यः तेजस्तिमिराधिपतिः सदा सर्वाणि एतानि ग्रसति। स्थावरजङ्गमानि सर्वाणि, नद्याद्यापां चापि, सः आदत्ते। तेषां चतुःशतानि स्रोतांसि अद्भुतरूपाणि प्रवहन्ति। सर्वे एते रश्मयः ‘अमृत’ इति कथ्यन्ते, तैः वर्षाः उत्पाद्यन्ते। ये रश्मयः ‘चन्द्र’ नाम्ना विख्याताः, ते सर्वे सुवर्णवर्णाः। ये तु ‘शुक्र’ इति रश्मयः, ते त्रिविधाः, तैः उष्णता उत्पाद्यते। सः अमृतरूपेण त्रिविधं सर्वान् देवान् तर्पयति। हेमन्ते शिशिरे च त्रिभिः रश्मिभिः हिमं सृजति। चैत्रमासे ‘धाता’ नाम रश्मिः, वैशाखे ‘तपन’ इति; श्रावणे ‘विवस्वान्’, प्रौष्ठपदे ‘भग’ इति रश्मिः। मार्गशीर्षे ‘मित्र’ नाम, पौषे ‘विष्णुः’ सनातनः रश्मिः। पूषा देवः षट्सहस्ररश्मिः, ‘सप्ताभिस्’ नाम रश्मिः अपि तथैव। विवस्वान् दशभिः रश्मिभिः रक्षति, भग एकादशभिः। विष्णुः लोककर्ता षट्सहस्ररश्मिः प्रकाशते। हेमन्ते ताम्रवर्णः, शिशिरे रक्तवर्णः सूर्यः दृश्यते। सः अमृतं, अमरत्वं, त्रिविधगुणांश्च त्रैविध्येन ददाति। अष्टमः चन्द्रग्रहाः—मङ्गलः, मन्धः, राहुः, केतुश्च—गण्यन्ते। ते स्वक्रमेण भ्रमन्ति, सूर्यं विना अपि सञ्चरन्ति। तान् वातः वहति, तस्मात् सः ‘प्रवाह’ इति कथ्यते। दश दक्षिणे च वामे च संयुज्यन्ते; तेन चन्द्रः इति नाम्ना प्रसिद्धः। हे द्विजश्रेष्ठाः, हानिवृद्धी नित्यं निश्चिते स्थिरं च। अपरस्य अन्तरं प्रतिदिनं निरन्तरं पूर्यते। सूर्यः एकेन ‘सुषुम्णा’ नाम्ना रश्मिना प्रकाशते, हे विप्राः। पौर्णमास्यां सः पूर्णः दृश्यते प्रतिदिनं। तं देवाः पिबन्ति, यतो हि ते अमृतभोजिनः। अपराह्णे पितृगणाः अवशिष्टं भुञ्जते। सः शुद्धः अमृतमयः पुण्यः सारः चन्द्रमाः अमृतस्वरूपः। मासिकं परमानन्दं प्राप्य पितरः तृप्ताः सन्ति। एवं पुरुषश्रेष्ठ, सूर्यकारणात् हानिवृद्धी भवतः। तस्य रथः पद्मयुतः सर्वत्र सञ्चरति। पृथिव्याः सुवर्णमयः शोभनः रथः अष्टभिः अश्वैः युक्तः। तथा स्वर्भानोरपि सूर्यनाथस्य रथः षडश्वयुक्तः। सर्वे ध्रुवे दृढं निबद्धाः, हे महाभागाः, वातरश्मिभिः बद्धाः। सर्वे एते वातरश्मिभिः भ्रमन्ति, तं च भ्रमयन्ति। तत्र, हे द्विजोत्तम, कालचक्राध्यक्षाः प्रतिष्ठिताः। तत्रैव सनन्दनादयः ब्रह्मणः पुत्राः अपि स्थापिताः। तत्र वैराजाः, तापरहिताः देवाः निवसन्ति। तत्र पुनर्जन्मरहिताः, तद् ब्रह्मलोकः स्मृतः। सः योगैः सहितः सदा तत्र तिष्ठति, योगामृतं पीत्वा। योगिनः, तपस्विनः, सिद्धाः, पाठकाः च तं परमेश्वरं पूजयन्ति।