कूर्मपुराणम्

तत्र अन्यापि पूर्वचित्तिः, अन्यैव तिलोत्तमा च प्रसिद्धे। एते सर्वे महादेवं सूर्यं च, अक्षरात्मानं च तुष्यन्ति। स्वतेजसा तेजोनिधिं सूर्यं पालयन्ति, तं पुष्णन्ति च। गन्धर्वाः अप्सरसोऽपि नृत्यगीतैः तं सेवन्ते। नागाः देवेश्वरं वहन्ति, दानवाश्च तत्रैव गच्छन्ति। त एवात्र प्राणिनां अशुभकर्माणि अपाकुर्वन्ति इत्युच्यते। स च दिव्यरथे नित्यं स्थित्वा, इच्छया वातवेगेन सञ्चरति। सा च सर्वभूतानि यावदन्त्यकालं पालयति। स यथार्हं स्वभावेनैव प्रभासते। स एव सूर्यः नित्यं पितॄन्, देवान्, मनुष्यांश्चान्यान् च पुष्णाति। शाश्वतः नीलकण्ठः वेदविदां मध्ये दीप्तिमान् भवति। वेदवित् तं स्थानं सूर्यरूपं वेदार्थस्वरूपं च जानाति। कालेश्वरः दिव्यरूपधारी स एव कालं नियच्छति। तेषु सप्त किरणाः, ये ग्रहाणां कारणानि, मुख्याः स्मृताः। अन्यो विश्वव्यचा, अन्यः सर्वोत्तमः संयद्वसुः। सुपुम्ना नाम किरणा शीतांशोः ज्योतिः पुष्णाति। हरिकेशः नाम किरणा नक्षत्राणि पुष्णाति इति श्रूयते। विश्वव्यचा नाम किरणा शुक्रं नित्यं पुष्णाति। सप्तमी सुराट् नाम किरणा शनैश्चरं पुष्णाति। एते सर्वे सदा वर्धन्ते, वर्धमानाः सदा पुष्टिं ददति। सूर्यः तेजसोऽन्धकारस्य च स्वामी, एतान् सर्वान् सदा ग्रसति। स्थावरजङ्गमानि, नद्यादिजलानि च, सर्वाणि सः ग्रसति। तेषां चत्वारि शतानि स्रोतांसि, प्रत्येकं विचित्ररूपाणि स्यु:। सर्वेऽपि किरणाः 'अमृत' इति कथ्यन्ते, ते वृष्टिं जनयन्ति। ये सर्वे 'चन्द्र' नाम किरणाः, ते सुवर्णवर्णाः। याः 'शुक्र' नाम किरणाः, ताः त्रिविधाः, ऊष्मां जनयन्ति। अमृतेन सः त्रिविधेन सर्वान् देवान् तर्पयति। हेमन्तशिशिरयोः सः त्रिभिः किरणाभिः हिमं सृजति। चैत्रे धाता नाम किरणा, वैशाखे तापनः। श्रावणे विवस्वान्, प्रौष्ठपदे भगः। मार्गशीर्षे मित्रः, पौषे च शाश्वतः विष्णुः। पूषा देवः षट्सहस्र किरणाः धारयति, सप्तभिस् नाम किरणा अपि तथैव। विवस्वान् दशभिः किरणाभिः रक्षति, भगः एकादशभिः। विष्णुः, जगत्कर्ता, षट्सहस्र किरणाभिः दीप्तिमान्। हेमन्ते ताम्रवर्णः, शिशिरे रक्तवर्णः सूर्यः। सः अमृतं, अमरत्वं, त्रिविधगुणांश्च त्रिविधेन ददाति। भौमः, मन्धः, राहुः, केतुः अपि अष्टमः गणन्यते। ते स्वक्रमेण भ्रमन्ति, सूर्यं विना अपि सञ्चरन्ति। वातेन वह्यमानाः, तेन सः 'प्रवह' इति कथ्यते। दश दक्षिणे च वामे च संयोज्यन्ते, तस्मात् चन्द्रमा तथोच्यते। एवं सूर्यस्य दिव्यलीला, तेजोमयं ऐश्वर्यं च, गन्धर्वाप्सरसां सेवया, नागदानवानां वहनया, किरणानां विविधप्रभावैः, सर्वलोकहिताय प्रवर्तते।