कूर्मपुराणम्

विविधैः छन्दोभिः सम्यक् क्रमशः देवमस्तौषीत्। तत्र रथस्वनः, ततः वरुणः, सुषेणश्च, तथैव सेनाजित्, एते सर्वे देवेश्वरस्य रश्मीन् संह्रियन्ति। अग्रे नागः, व्याघ्रः, अश्वः, वायुः, विद्युत्, सूर्यश्च—एते प्रमुखा राक्षसाः यथाक्रमं पूर्वगामिनः सन्ति। तत्रैव एलापत्रः, शङ्खपालः, ऐरावतः, कम्बलः, अश्वतरश्च—एते क्रमशः तं वहन्ति। उग्रसेनः, वसुरुचिः, अर्वावः, असुरथनामकश्च, षड्जाद्यनुक्रमेण भानुं विविधगीतैः गायन्ति। मेनका, सहजल्या, प्रम्लोचा, ततोऽन्या पूर्वचित्तिः, अन्यैव तिलोत्तमा—एता देवाङ्गनाः महादेवं सूर्यं अक्षरात्मानं तुष्टुवन्ति। स्वतेजसा एते तं तेजोनिधिं सूर्यं पोषयन्ति। गन्धर्वाः अप्सरश्च नृत्यगीताभ्यां तं सेवन्ते। सर्पाः देवेशं वहन्ति, दानवाश्चापि तं पूर्वं यान्ति। एते सर्वे प्राणिनां अमङ्गलानि कर्माणि अपाकुर्वन्ति इति प्रसिद्धम्। सः दिव्ये रथे नित्यं स्थित्वा, वायुवेगेन यथेष्टं विचरति। सा देव्या सर्वाणि भूतानि युगान्तपर्यन्तं रक्षति। यथास्वभावं, यथार्हं च, सः प्रभुः प्रकाशते। सूर्यः पितॄन्, देवान्, मनुष्यांश्च अन्यांश्च नित्यं पोषयति। शाश्वतः नीलकण्ठः वेदविदां मध्ये स्फुरति। वेदवित् तं स्थानं वेदस्वरूपं सूर्यं वेत्ति। कालेश्वरः दिव्यरूपः कालं नियच्छति। तत्र सप्त रश्मयः, ग्रहाणां स्रोतांसि, श्रेष्ठाः सन्ति। अन्यो विश्वव्यचा, अन्यः परमः संयद्वसुः इति कथ्यते। सूर्यरश्मिः सुपुम्ना शीतांशुं पोषयति। हरिकेशाख्या रश्मिः तारागणं पोषयति। विश्वव्यचा रश्मिः शुक्रग्रहं नित्यं पोषयति। सप्तमी सुराटाख्या शनैश्चरं पोषयति। एते सर्वे सदा वर्धन्ते, वर्धमानाः नित्यं पोषणं वहन्ति। तेजोऽन्धकारयोः स्वामी सूर्यः एतान् सर्वान् आत्मनि गृह्णाति—स्थावरजङ्गमानि, नद्यादिजलानि च। तत्र चतुःशतानि स्रोतांसि, प्रत्येकं विचित्ररूपाणि, स्रवन्ति। सर्वे रश्मयः 'अमृत' इति कथ्यन्ते, वृष्टिं जनयन्ति। ये रश्मयः 'चन्द्रा' इति नाम्ना, ते सर्वे सुवर्णवर्णाः। 'शुक्रा' इति ये रश्मयः, त्रिविधाः, ऊष्माणं जनयन्ति। अमृतरश्मिभिः सः त्रिधा सर्वान् देवान् तर्पयति। हेमन्तशिशिरे त्रीन् रश्मीन् विसृज्य हिमं सृजति। चैत्रमासे 'धाता' नाम रश्मिः, वैशाखे 'तपनः', श्रावणे 'विवस्वान्', प्रौष्ठपदे 'भगः' इति रश्मिः भवति। एवमेष सूर्यः, तेजोनिधिः, कालस्वरूपः, विविधैः रश्मिभिः लोकान् पोषयन्, सर्वेषां भूतानां हिताय, स्वतेजसा सदा विराजते।