कूर्मपुराणम्

सर्वेभ्यः नमः। इदानीं कुपुराणस्य उक्तानि श्लोकानि एकस्मिन् सुगमं प्रवाहमयम् आख्याने सम्यक् रूपेण निवेदयामि। अत्र, अर्धयोजनपरिमाणानि अपि दृश्यन्ते, ततो न्यूनतरं किञ्चिद् न ज्ञायते। शनैश्चरः, अङ्गिराः, वक्रश्च धीमान् मंदगामिनः विज्ञायन्ते। सूर्यः, चन्द्रः, बुधः, भार्गवः च शीघ्रगामिनः कथ्यन्ते। सर्वेषु ग्रहेषु, सूर्यः अधः गच्छति; तस्योपरि चन्द्रस्य नक्षत्रमण्डलं सम्पूर्णं गच्छति। वक्रः भार्गवात् ऊर्ध्वे स्थितः, तस्योपरि बृहस्पतिः। सप्तर्षीणां ध्रुवस्य चोपरि सः प्रतिष्ठितः। तत्र दण्डः किंचित् तिर्यङ् स्थितः, द्विगुणः च दीर्घः उच्यते, द्विजश्रेष्ठ। तस्य रथस्य अक्षः योजनपरिमाणः, तत्रैव चक्रं स्थाप्यते। कालचक्रं, संवत्सरमितम्, तत्रैव संस्थितम्। रथस्य परिमाणं पञ्चअर्धयोजनानि अधिकानि, द्विजश्रेष्ठ। युक्तस्थानस्य अक्षः तस्मात् अर्धयुगं न्यूनः। सप्त अश्वाः छन्दा उच्यन्ते, तेषां नामानि शृणु। अनुष्टुभ् त्रिष्टुभ् च छन्दा हर्यश्वाः कथ्यन्ते। दक्षिणे यमस्य क्षेत्रम्, पश्चिमे वरुणस्य क्षेत्रम्। अमरावती, संयमनी, सुखा, विभा इति यथाक्रमं नगरीः तयोः। प्रजापतिः, देवदेवः, ज्योतिषां चक्रं गृह्णाति। ब्राह्मणश्रेष्ठ, रात्रौ मध्ये सः सप्तद्वीपान् सम्यक् पश्यति। सर्वेषु दिशासु, तथा च अन्तरदिशासु अपि। एवं सः दिनं रात्रिं च करोति, भूमिं संहरति विसृजति च, द्विजश्रेष्ठ। महर्षयः, त्रिलोक्यः जीवाः धर्मात्मभिः वर्णिताः। तस्मात् सर्वं विश्वं उत्पन्नं, देवाः, असुराः, मनुष्याः च। सर्वतेजस्विनां तेजः, सर्वशक्तिः, सर्वत्र व्याप्यते। सूर्यः एव त्रिलोक्यस्य मूलं परमं देवता। विष्णोः अंशाः देवस्वरूपेण तस्य गतिं वहन्ति। सः छन्दोमयः, ब्रह्ममयः, सनातनः। गन्धर्वैः, अप्सरसा, नागश्रेष्ठैः, राक्षसैः च, विवस्वता, पूष्णा, पर्जन्येन, अंशुना च, ते सूर्यं ऋतुषु वसन्तादौ क्रमशः पोषयन्ति। भरद्वाजः, गौतमः, कश्यपः, क्रतुः च, विविधैः छन्दोभिः भगवन्तं क्रमशः स्तुवन्ति। रथस्वनः, वरुणः, सुसेणः, सेनजित् च, रथस्य युक्तिं संयच्छन्ति। सर्पः, व्याघ्रः, अश्वः, वायुः, विद्युत्, सूर्यः च, राक्षसश्रेष्ठाः अग्रे क्रमशः गच्छन्ति। एलापत्रः, शङ्खपालः, ऐरावतः, कंबलः, अश्वतरः च, तं क्रमशः वहन्ति। उग्रसेनः, वसुरुचिः, अर्वावः, असुरथः च, षड्जाद्यनुक्रमेण गीतैः भानुं गायन्ति। मेना, सहजन्या, प्रम्लोचा च, द्विजश्रेष्ठ, इत्येवं सूर्यस्य रथस्य, तस्य गतिं, तस्य पोषणं, तस्य स्तुतिं च, विविधैः देवैः, ऋषिभिः, गन्धर्वैः, नागैः, राक्षसैः, अप्सरसा च, क्रमशः सम्पाद्यते। एषा सूर्यस्य दिव्यगतिर्महिमा च, कुपुराणे धर्मात्मभिः वर्णिता।