परमेश्वरस्य तुष्ट्यर्थं पुरुषः तदनन्तं पदं प्राप्नोति। एतस्य मार्गस्य अनुसरणं विना पुरुषः सिद्धिं न प्राप्नोति। ततः ते सर्वे हृषीकेशं प्रणम्य पुनः वाक्यमिदं ऊचुः— "इदानीं जगतः उत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामः। सर्वस्य नियन्ता कः? हे पुरुषोत्तम, अस्मभ्यं तद्वद।" स तु भगवान् गम्भीरया वाचा भूतानां समुत्पत्तिं च लयञ्च प्रवदत्। स अनन्तः, अप्रमेयः, सर्वदिक्प्रतिपन्नः नियन्ता च उच्यते। यत् तत्वदर्शिभिः प्रधानं प्रकृतिं च कथ्यते, तत् अनादि, नित्यं, अव्ययम्, स्वभावस्थितं च। सर्वभूतानां महद्रूपं आत्मनि प्रतिष्ठितम्। आदौ, कालस्य पूर्वं, अव्यक्तं ब्रह्म सम्प्रादुरासीत्। यः प्राकृतो लयः उच्यते, स तु विश्वस्य उदयपर्यन्तं बोध्यः। तस्मिन्स्थिते न दिवसो निशा वा, नापि उपमेयतया, विद्यते। अव्यक्तं सर्वभूतव्यापि परमन्तर्यामीश्वरः। स भगवान् स्वयोगेन तद्व्यरोचयत्। स योगरूपधारी तत्र प्रविष्टवान् सञ्चालनाय। स प्रधानावस्थायां संकोचविकासयोः स्थितः। तस्मात् महद्बीजं समुत्पन्नं, यत्र प्रधानपुरुषौ संश्रितौ। तस्मात् प्रज्ञा, धृति, स्मृति, चेतना इति उक्तानि समुत्पद्यन्ते। महतः त्रिविधं अहंकारं जातम्। तस्मात् आत्मा, जीवः, प्राणि, यस्मात् सर्वकर्माणि प्रवर्तन्ते, उत्पन्नः। इन्द्रियाणि, देवताः, समग्रं जगत् तस्य एव अपत्यं। येन एषः जन्यते, क्रियते, भूतानि च तेषां कारणानि अनुभवति। इन्द्रियाणि अग्न्यात्मकानि, दश देवताः शुद्धस्वभावाः इति कथ्यन्ते। एषा सूक्ष्मभूतसृष्टिः, तस्मात् भूतैः प्राणिनः अभवन्। तस्मात् आकाशः उत्पन्नः, शून्यः शब्दगुणकः। तस्मात् वायुः सञ्जातः, यस्य गुणः स्पर्शः परिगण्यते। वायोः अग्निः उत्पन्नः, रूपगुणयुक्तः इति स्मृतः। तस्मात् आपः अभवन्, ये रसानां निधानानि। तस्मात् सङ्घातः जायते, यस्य गुणः गन्धः परिगण्यते। ततः वायुः द्विगुणः, शब्दस्पर्शयुक्तः, अभवत्। अनन्तरं अग्निः त्रिगुणः—शब्दस्पर्शरूपयुक्तः—समुत्पन्नः। ततः आपः चतुर्गुणाः, रसानां साररूपाः, विज्ञेयाः। तस्मात् पृथिवी पञ्चगुणा, स्थूलभूतिषु प्रमुखा, कथ्यते। परस्परं व्याप्य, ते अन्योन्यं धारयन्ति। एकत्र न संमिलित्वा, सम्पूर्णभूतसृष्टिं कर्तुं अशक्ताः। महत्तत्त्वात् विशेषपर्यन्तं, ते विश्वाण्डं उत्पादयन्ति। विशेषेभ्यः महदण्डं जातम्, यत् विस्तीर्णं सलिलेषु स्थितम्। तस्मिन्नाण्डे क्षेत्रज्ञः ब्रह्मा नाम प्रादुर्भूतः। स एव प्रजापतिः ब्रह्मा प्रथमं प्रादुर्भूतः, सर्वभूतानां स्रष्टा।