आनन्दः, शिवः, क्षेमकः, एवं च ध्रुवः—एते तत्र प्रसिद्धाः। जात्याश्रमविभागेन स्वधर्म एव मोक्षहेतुः भवति, द्विजश्रेष्ठ। ततः, द्विजोत्तम, अग्नीध्रस्य पुत्राणां नामानि शृणु। रम्यः, हिरण्वान्, कुरुः, भद्राश्वः, केतुमालः, हलकः च—एते तस्य पुत्राः। स तान् नवधा विभाग्य, यथायोग्यं ददौ। ततः किम्पुरुषाय हेमकूटदेशं दत्तवान्। इलावृताय मेरुमध्ये स्थितं इलावृतं प्रदेशं ददौ। हिरण्वते पितृणा श्वेताख्यं उत्तरं देशं दत्तम्। केतुमालाय गन्धमादनं देशं दत्तम्। स संसारदुःखमवगम्य, वनं गत्वा तत्र तपः आचरत्। तस्मात् मरुदेव्यां ऋषभः नाम महातेजाः पुत्रः उत्पन्नः। स वानप्रस्थाश्रमे नियमानुसारं तपः कृतवान्। ज्ञानयोगेन पाशुपतेः महाभक्तः अभवत्। सुमतेः दीप्तिमत्याः इन्द्रद्युम्नः पुत्रः जातः। तस्य पुत्रः प्रसिद्धः प्रतिहार्तृ नाम आसीत्। तस्मात् पृथुः, पृथोः रक्ता, रक्ता तु गयः पुत्रः अभवत्। तस्य पुत्रः महाबलः महाबुद्धिः च आसीत्। त्वष्टुः पुत्रः त्वष्टा, रजसः विरजः पुत्रः अभवत्। तेषां मध्ये प्रधानः बलिष्ठः च विश्वज्योतिः इति प्रसिद्धः। स धर्मात्मानं महाबाहुं रिपुं जयन्तं पुत्रं उत्पादितवान्। प्राचीनकाले तेषां वंशजैः भूमिः उपभुज्यते स्म। एतानि त्रयाणां लोकानां विस्तारं सम्यक् वर्णयितुं न शक्यते। जनलोकः, तपोलोकः, सत्यलोकः चाण्डस्यमण्डलात् उत्पन्नानि इति विद्यात्। एतावता भूलोकः पुराणे वर्णितः, द्विजश्रेष्ठ। भुवर्लोकः अपि सूर्यस्य पथसा तुल्यः। स्वर्लोकः अपि तथा वर्णितः; तत्र वायोः अरण्यः सन्ति। तत्र संवहः, विवहः, तयोः उपरि परवहः च स्थितः। पृथिव्याः शतसहस्रयोजनदूरे सूर्यस्य पथः स्थितः। तत्रैव तारकचक्रं प्रकाशते। तत्रैव बुधः, उषणाः च स्थितौ। द्विसहस्रयोजनदूरे देवगुरुः स्थितः। तत्रैव शतसहस्रयोजनदूरे सप्तर्षिचक्रं दृश्यते। तत्र धर्मः स्थितः—स एव श्रीविष्णुः नारायणः। तस्य चक्रस्य विस्तारः त्रिविधः मितः। तयोः अधः स्वरभानुः सममितः सञ्चरति। स्वरभानोः तृतीयं स्थानं तमसा पूर्णं इति कथ्यते। भर्गवस्य अधः बृहस्पतिः, पादमात्रवर्जितः इति प्रसिद्धः। विस्तारात् चक्रात् च बुधः अपि तयोः पादमात्रवर्जितः। बुधेन तानि दूरीणि चक्राणि च समाना एव। तत्र पञ्च, चत्वारि, त्रयः, द्वौ शतानि योजनानाम् इति। एवं महर्षेः वंशक्रमेण भूमेः विभागः, लोकानां विस्तारः, चक्राणि, तथा देवग्रहाणां स्थानानि पुराणे निरूपितानि।